Hơn 29 triệu người nguy cơ thiếu nước do El Nino
Khoảng 29 triệu người ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nguy cơ thiếu nước khi dòng chảy suy giảm, lượng mưa thiếu hụt và xâm nhập mặn gia tăng do ảnh hưởng của El Nino.
Tại họp báo sáng 16/9, ông Ngô Mạnh Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết từ tháng 5, nguồn nước trên đa số sông, suối bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Nino và có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.
Tháng 6-8, dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc 12 lưu vực lớn thấp hơn 10-75% so với trung bình nhiều năm, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.
Thời gian tới, lượng mưa được dự báo có thể thiếu 10-40%, trong khi xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu. Xu hướng này tương đồng với diễn biến nguồn nước năm 2015 và 2019, những năm chịu ảnh hưởng lớn của El Nino, ông Hà cho biết.
Tại nhóm lưu vực Bằng Giang - Kỳ Cùng, Hồng - Thái Bình, Mã và Cả, hạ tầng thủy lợi tương đối đồng bộ nhưng vẫn đối mặt nguy cơ thiếu nước do dòng chảy và mực nước sông suy giảm. Khoảng 29 triệu dân có thể bị ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.
Xâm nhập mặn trên sông Cả có thể vào sâu 32 km, sông Mã 28-30 km. Khoảng 800.000 ha đất sản xuất nông nghiệp tại các lưu vực này cũng có nguy cơ thiếu nước, trong đó ảnh hưởng rõ đến khả năng lấy nước của các hệ thống thủy lợi lớn trên sông Hồng như Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, Nhuệ - Đáy.
Dòng chảy mùa cạn tại một số sông được dự báo suy giảm mạnh, như sông Chu 56,4%, sông Đà 47,3% và sông Cả 46,8%. Điều này có thể gây khó khăn cho cấp nước, sản xuất nông nghiệp, giao thông thủy và duy trì dòng chảy sinh thái ở hạ du.
Tại duyên hải Nam Trung Bộ, nguy cơ thiếu nước cao hơn do các lưu vực ngắn, dốc, mùa khô kéo dài và khả năng trữ, điều tiết hạn chế. Dòng chảy sông Kôn có thể giảm 72,8%, sông Ba 67,5% và sông Thu Bồn 52,8%.
Đà Nẵng là một trong những khu vực chịu áp lực khi nguồn nước suy giảm. Hai nhà máy nước Cầu Đỏ và Hòa Liên có tổng công suất 486.000 m3/ngày đêm, phụ thuộc lớn vào nguồn nước sông và điều tiết từ các hồ chứa, đập dâng An Trạch. Xâm nhập mặn ở hạ lưu Vu Gia - Thu Bồn cũng có thể ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.
Nông nghiệp khu vực này dễ bị tác động do tỷ lệ diện tích được tưới bằng hệ thống thủy lợi còn thấp, khoảng 23% tại lưu vực sông Ba và 35% tại Vu Gia - Thu Bồn. Các khu kinh tế, khu công nghiệp như Chu Lai, Dung Quất cũng đứng trước nguy cơ thiếu nước nếu dòng chảy tiếp tục suy giảm.
Tại Tây Nguyên, sản xuất cây công nghiệp và cây lâu năm được đánh giá có nguy cơ ảnh hưởng lớn do nhiều diện tích nằm ngoài phạm vi cấp nước của công trình thủy lợi. Tỷ lệ chủ động nước đối với cây lâu năm chỉ khoảng 17-19%.
Nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất tại các địa phương cũng có thể chịu tác động khi mưa, dòng chảy và nước dưới đất suy giảm. Những khu vực có hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ, hồ chứa nhỏ hoặc nằm ngoài phạm vi cấp nước có nguy cơ thiếu nước cục bộ.
Ở Đông Nam Bộ, lưu vực sông Đồng Nai có chỉ số căng thẳng nguồn nước mùa cạn cao nhất cả nước do nhu cầu sử dụng lớn. Hệ thống cấp nước đô thị có tổng công suất khoảng 5,21 triệu m3/ngày đêm, trong đó 91% công suất phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào nguồn nước từ các hồ chứa thượng lưu.
Đồng bằng sông Cửu Long cũng đặc biệt nhạy cảm với El Nino do phụ thuộc gần 95% nguồn nước từ thượng lưu sông Mekong, trong khi hạ lưu thiếu các hồ chứa lớn để điều tiết. Nếu dòng chảy sông Tiền, sông Hậu giảm 40-60%, xâm nhập mặn 4 gr/l có thể vào sâu 40-70 km, đe dọa nguồn nước sinh hoạt và sản xuất, nhất là các khu vực ven biển.
Khoảng 2,31 triệu m3/ngày đêm công suất cấp nước đô thị tại khu vực có nguy cơ chịu tác động; 87,3% công suất khai thác từ các sông độc lập, không có công trình điều tiết. Các hệ thống thủy lợi Nam Măng Thít, Bắc Bến Tre, Nam Bến Tre, Gò Công được đánh giá dễ chịu ảnh hưởng nếu xảy ra hạn hán, thiếu nước.
Theo ông Hà, nguy cơ thiếu nước không chỉ nằm ở lượng nước mà còn ở chất lượng, nhất là tại các khu vực ven biển. Việc thiếu nguồn nước ngọt có thể đồng thời tác động đến sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế.
Để ứng phó, cơ quan quản lý đề nghị các địa phương theo dõi sát dự báo khí tượng thủy văn, sớm xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước theo từng lưu vực và ưu tiên nước cho sinh hoạt. Các vùng có nguy cơ thiếu nước cần điều chỉnh mùa vụ, cơ cấu cây trồng, cắt giảm diện tích sản xuất không đảm bảo nguồn nước.
"Cần chủ động từ sớm, từ xa, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo từng lưu vực sông, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới ứng phó", ông Hà nói.
Nguồn nước dưới đất được xác định là nguồn dự phòng quan trọng trong mùa cạn. Cơ quan quản lý đề nghị rà soát, phục hồi các giếng khoan và công trình khai thác nước đã được đầu tư tại vùng khan hiếm nước, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, để sẵn sàng cấp nước sinh hoạt khi xảy ra hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
(Theo VnExpress)
