Các bộ trưởng tài chính Liên minh châu Âu đang tìm lời giải cho một trong những dự án kinh tế tham vọng nhất của khối: biến hàng nghìn tỷ euro đang nằm trong tài khoản tiết kiệm của người dân thành nguồn vốn cho đầu tư, tăng trưởng và nâng sức cạnh tranh của châu Âu. Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng lớn là những tranh cãi không nhỏ, đặc biệt về việc Brussels có nên tăng quyền giám sát đối với các cơ quan quản lý tài chính quốc gia hay không.

Tại Brussels, Bộ trưởng Tài chính Séc Alena Schillerová đã cùng các đồng cấp thảo luận về Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư, còn gọi là SUI. Theo kế hoạch, cơ chế này sẽ giúp chuyển một phần tiền tiết kiệm của người dân EU thành nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp và các ưu tiên chiến lược của châu Âu.

Theo các ước tính được dẫn lại trong cuộc tranh luận, tổng lượng tiền tiết kiệm của người dân châu Âu hiện lên tới khoảng 10.000 tỷ euro. Nếu chia đều số tiền này cho toàn bộ khoảng 452 triệu dân EU, mỗi người sẽ tương đương sở hữu khoảng 550.000 korun.

Séc ủng hộ mục tiêu, nhưng dè chừng vai trò của Brussels
Phía Séc cho biết ủng hộ mục tiêu chung của Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư, nhất là việc phát triển thị trường vốn, gỡ bỏ rào cản đối với đầu tư xuyên biên giới và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu.

Người phát ngôn Bộ Tài chính Séc Stefan Fous cho biết Praha đồng ý với nhận định rằng châu Âu cần huy động thêm vốn tư nhân cho đầu tư và tăng trưởng. Tuy nhiên, Séc cũng nhấn mạnh rằng nguyên tắc cốt lõi phải là đơn giản hóa quy định, giảm gánh nặng hành chính và bảo đảm tính tương xứng.

Điểm khiến Praha lo ngại nhiều nhất nằm ở gói quy tắc MISP, tức bộ quy định về hội nhập thị trường và giám sát. Theo Bộ Tài chính Séc, đề xuất hiện nay trao quá nhiều quyền giám sát tập trung cho ESMA - Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu.

Tranh cãi giữa thị trường thống nhất và quyền lực quốc gia
Vấn đề cốt lõi của dự án là nếu muốn có một thị trường tài chính châu Âu thực sự thống nhất, EU sẽ phải chuyển một phần quyền lực từ các cơ quan quản lý quốc gia, như Ngân hàng Quốc gia Séc, lên cấp độ châu Âu.

Theo Stefan Fous, bất kỳ sự chuyển giao quyền giám sát nào cũng phải đi kèm với trách nhiệm tương xứng. Ông cho rằng trong dự thảo MISP hiện tại, trách nhiệm tài khóa nếu xảy ra khủng hoảng tài chính vẫn thuộc về các quốc gia thành viên, trong khi một phần quyền ra quyết định lại được chuyển lên châu Âu. Theo ông, đây là điểm bất hợp lý.

Bộ Tài chính Séc cũng lập luận rằng giám sát ở cấp độ EU về mặt khách quan sẽ tốn kém và phức tạp hơn. Ngoài ra, các cơ quan quốc gia có lợi thế rõ ràng nhờ hiểu rõ thị trường nội địa, môi trường pháp lý và hành vi của khách hàng trong nước.

Kỳ vọng lớn từ nguồn tiết kiệm của người dân
Dù vậy, các chuyên gia kinh tế cho rằng nếu được thiết kế hợp lý, dự án này có thể mang lại lợi ích đáng kể cho cả châu Âu lẫn từng quốc gia thành viên.

Nhà kinh tế trưởng của công ty môi giới XTB, ông Pavel Peterka, đưa ra ví dụ rằng nếu chỉ cần kích hoạt được 10% số tiền tiết kiệm của các hộ gia đình Séc - hiện vào khoảng 350 tỷ korun - và nếu số tiền đó đạt lợi suất cao hơn lạm phát khoảng 4% mỗi năm, thì tài sản của các hộ gia đình Séc có thể tăng thêm khoảng 14 tỷ korun mỗi năm.

Theo phía Séc, người dân nước này vốn có truyền thống ưu tiên các hình thức tiết kiệm an toàn và điều đó là hoàn toàn chính đáng. Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng nếu Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư muốn thành công, dự án phải mang lại lợi ích cụ thể, dễ hiểu cho người dân. Theo lập luận này, không thể kỳ vọng người dân sẽ tự động chuyển sang đầu tư chỉ vì có thêm một bộ quy định mới.

Tuy nhiên, Praha cũng cho rằng đã xuất hiện một số tín hiệu cho thấy người dân Séc bắt đầu cởi mở hơn với các kênh đầu tư. Bộ Tài chính dẫn ra sự quan tâm lớn đối với trái phiếu chính phủ dành cho người dân, sự gia tăng đầu tư vào các quỹ và tiềm năng của sản phẩm DIP như những xu hướng có thể được Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư thúc đẩy thêm.

Châu Âu bị cảnh báo tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc
Cuộc tranh luận hiện nay cũng gắn với áp lực cạnh tranh toàn cầu. Báo cáo của cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Mario Draghi từng cảnh báo châu Âu cần làm sâu sắc hơn thị trường chung nếu không muốn rơi vào tình trạng “hấp hối chậm”, tức dần trở thành cái bóng kinh tế của Mỹ và Trung Quốc.

Theo ông Peterka, rất khó nói đến một thị trường tài chính thống nhất nếu không có bộ quy tắc chung và cơ chế giám sát chung. Ông cho rằng việc từ chối sự thống nhất lớn hơn trong khi vẫn muốn hưởng lợi từ một thị trường thống nhất hơn thực chất là lựa chọn mang tính chính trị. Theo ông, không thể có cái này mà thiếu cái kia.

Nhà kinh tế này lập luận rằng nếu được triển khai đúng cách, lợi ích từ giải pháp ở cấp độ châu Âu sẽ lớn hơn đáng kể so với chi phí, kể cả chi phí chính trị.

Ông cũng cho rằng trong suốt một thập niên qua, cách tiếp cận thận trọng và phân tán của châu Âu gần như không đưa EU đi đến đâu. Nếu năm 2009, tỷ trọng GDP của EU trong kinh tế thế giới còn tương đương Mỹ, thì đến nay EU chỉ còn ở mức khoảng 17%, trong khi Mỹ - với thị trường vốn lớn nhất thế giới - ở khoảng 26%. Trong khi đó, Trung Quốc tăng mạnh và Ấn Độ cũng đang nổi lên.

Theo Peterka, khác biệt về chiều sâu và hiệu quả của thị trường tài chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn tới diễn biến này.

Chưa có đồng thuận giữa 27 nước thành viên
Dù mục tiêu chung đã khá rõ, các bộ trưởng tài chính EU hiện vẫn chưa thống nhất được cách thiết kế hệ thống sao cho phù hợp với cả 27 quốc gia thành viên.

Kết thúc cuộc họp, Bộ trưởng Alena Schillerová cho biết châu Âu cần các thị trường vốn mạnh hơn để hỗ trợ đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời cũng phải tránh để các quy định mới tạo thêm gánh nặng hành chính không cần thiết hoặc dẫn tới sự tập trung hóa quyền lực ở những nơi không mang lại giá trị gia tăng thực sự.

Theo bà, Séc sẽ tiếp tục thúc đẩy những quy tắc giúp tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu, đồng thời vẫn bảo đảm đủ không gian để các cơ quan giám sát quốc gia hoạt động hiệu quả.

Theo Seznamzpravy