Trong mùa du lịch hè cao điểm, ngày càng nhiều du khách đến Croatia phải đối mặt với lời nhắc để lại tiền boa ngay trên máy thanh toán thẻ tại nhà hàng và quán cà phê. Nếu trước đây tiền tip ở vùng biển Adriatic chủ yếu là khoản tự nguyện bằng tiền mặt, thì hiện nay, theo truyền thông nước ngoài và số liệu chính thức của Croatia, thói quen này đang thay đổi nhanh chóng – đồng thời kéo theo nhiều tranh luận trong cộng đồng du khách.

Theo trang Croatia Week, thời kỳ thanh toán không tiền mặt còn gặp khó khăn tại các quán ăn ven biển hay quầy bar bãi biển ở Croatia dường như đã qua. Dữ liệu thị trường mới nhất cho thấy hiện 60–70% tổng doanh thu trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại nước này được thực hiện bằng thẻ thanh toán. Tại các trung tâm du lịch đông khách như Istria, khu vực quanh Split hay Dubrovnik, tỷ lệ này còn cao hơn.

Khi khách hàng ngày càng chuyển sang thanh toán bằng thẻ và điện thoại di động, câu hỏi đặt ra là xử lý tiền boa – tiếng Croatia là napojnica – theo cách nào. Trước đây, ngay cả khi thanh toán hóa đơn bằng thẻ, nhiều thực khách vẫn lục tìm tiền lẻ trong túi để tip riêng. Nay, theo phản ánh của truyền thông, du khách ngày càng thường xuyên được máy thanh toán đưa ra lựa chọn trực tiếp: có thêm tiền boa hay không, với các mức như 5%, 10%, 15% hoặc điền số tiền khác. Dù vậy, đây không phải là quy định bắt buộc.

Tiền boa qua thẻ tăng mạnh, vượt 49 triệu euro trong năm ngoái
Theo số liệu của Cơ quan Thuế Croatia, trong năm ngoái đã có hơn 49 triệu euro tiền boa được ghi nhận thông qua hóa đơn. Con số này tăng 58% so với năm đầu tiên hệ thống này được triển khai, tức năm 2024.

Thống kê chính thức cho thấy ngày càng nhiều người tại Croatia lựa chọn để lại tiền boa bằng thẻ thay vì tiền mặt.

Tuy nhiên, phản ứng của du khách Séc về xu hướng này lại khá trái chiều. Trên trang Facebook của Chorvatský deník, một cuộc tranh luận sôi nổi đã nổ ra khi tờ báo hỏi độc giả về trải nghiệm tip ở Croatia.

“Nếu đồ ăn, thức uống, phục vụ, mọi thứ đều ổn thì việc boa hay không là tùy vào thiện chí và cảm nhận của khách. Nhưng không thể là kiểu họ đòi hỏi hay gây áp lực bằng cách nào đó,” một người dùng tên David bình luận.

Nhiều người khác cũng đồng tình. “Dịch vụ hoàn hảo thì boa, còn chỉ ở mức trung bình thì không,” tài khoản Martin V. viết.

Có người phản đối vì giá đã quá cao, có người vẫn xem boa là điều nên làm
Một số độc giả cho rằng trong bối cảnh giá nhà hàng và quán bar ở Croatia đã tăng mạnh những năm gần đây, việc tiếp tục bị gợi ý tip khiến họ khó chấp nhận. Tuy nhiên, cũng có không ít ý kiến bênh vực nhân viên phục vụ.

“Nếu rời đi mà không để lại tiền boa, tôi sẽ thấy xấu hổ lắm,” một độc giả tên Věra chia sẻ.

Dù vậy, với một số người, hệ thống gợi ý mức boa sẵn trên máy thanh toán ở Croatia tạo cảm giác quá ép buộc. “Theo tôi, giá ở đó đã bị đẩy lên quá khủng khiếp rồi nên không. Lý tưởng nhất là Italy, nơi họ tính thẳng vào hóa đơn và khách không phải lăn tăn hay tranh luận gì thêm,” một ý kiến cho biết.

Khác biệt với Italy: phí phục vụ thường được tính sẵn vào hóa đơn
Tại Italy, cách tính các khoản phụ phí trong nhà hàng có phần khác biệt. Trên hóa đơn thường có thể xuất hiện các mục như Coperto và Servizio.

Coperto là khoản phí cho bàn ăn đã được bày sẵn, dao nĩa và bánh mì đặt trên bàn. Servizio incluso có nghĩa là phí phục vụ đã được tính vào hóa đơn, thường ở mức 10–15%. Trong trường hợp đó, khách thường không được kỳ vọng phải để lại thêm tiền boa.

Một số người tham gia thảo luận cho biết họ vẫn tip ở Croatia, nhưng chỉ muốn làm điều đó bằng tiền mặt. “Thường là khoảng 15%. Đó giống như một lời cảm ơn nhỏ vì họ chăm sóc khách rất chu đáo, thân thiện và luôn nở nụ cười. Chúng tôi thường đi nghỉ cùng chó cưng, và thật dễ chịu khi họ lập tức chuẩn bị ghế để chúng tôi đặt chiếc giỏ của nó xuống, như thể chú chó cũng được ‘ngồi cùng bàn’ với chúng tôi. Họ còn mang nước sạch cho nó ngay lập tức,” nữ du khách Marcela khen ngợi dịch vụ tại vùng Adriatic.

Lo ngại mô hình boa kiểu Mỹ đang lan sang châu Âu
Theo nhận định của một số du khách, việc máy thanh toán cài sẵn các mức tiền boa có thể là dấu hiệu cho thấy mô hình phục vụ kiểu Mỹ đang dần được du nhập vào môi trường du lịch châu Âu.

Tại Mỹ, tiền boa là một phần quan trọng trong thu nhập của nhân viên phục vụ, và việc không để lại tip thường bị xem là bất lịch sự. Trong khi đó, ở Croatia, văn hóa boa từ trước đến nay vốn linh hoạt hơn nhiều và chủ yếu dựa trên cảm nhận cá nhân của thực khách.

Nhìn chung, mức tiền boa được xem là phổ biến cho dịch vụ tốt tại Croatia – cũng giống như ở Séc – thường vào khoảng 10% giá trị hóa đơn.

Trong bối cảnh thanh toán không tiền mặt ngày càng trở nên phổ biến, câu chuyện tip tại Croatia cho thấy một thay đổi văn hóa tiêu dùng rõ rệt: từ hành động hoàn toàn tự nguyện sang một lựa chọn ngày càng hiển hiện ngay trước mắt khách hàng trên màn hình máy thanh toán.

Theo Denik