Vì sao tiếng Séc khó học? Không chỉ âm “ř”, mà còn là cách biến đổi từ và ngữ pháp
Với nhiều người nước ngoài, âm “ř” thường được xem là biểu tượng khó nhằn nhất của tiếng Séc. Tuy nhiên, theo các chuyên gia ngôn ngữ, trở ngại thực sự với người học lại nằm ở hệ thống biến cách, đuôi từ thay đổi theo chức năng trong câu và thể của động từ.
Bài toán khó nhất khi học tiếng Séc, vì vậy, không chỉ là phát âm, mà còn là việc từ ngữ liên tục thay đổi hình thức tùy ngữ cảnh.
Trở ngại lớn nhất là hệ thống biến cách
Theo Barbora Štindlová, nhà nghiên cứu ngôn ngữ Séc và Phó giám đốc phụ trách đào tạo tại Viện Ngôn ngữ và Đào tạo Nghề nghiệp của Đại học Charles, âm “ř” tuy nổi tiếng nhưng không phải là thách thức trung tâm đối với người nước ngoài.
Bà cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở ngữ pháp tiếng Séc, đặc biệt là hệ thống biến cách.
Tiếng Séc sử dụng hệ thống biến cách khiến hình thức của danh từ thay đổi tùy theo vai trò của nó trong câu. Những phụ huynh có con học trường Séc có thể đã quen với 7 cách ngữ pháp (pády) và các câu hỏi mẫu học sinh dùng để nhận diện từng cách.
Điều đó đồng nghĩa việc học một danh từ tiếng Séc không đơn thuần là ghi nhớ một từ duy nhất. Người học phải làm quen với việc từ đó thay đổi hình thức, kéo theo tính từ và đại từ đi kèm cũng phải biến đổi theo.
Trong chia sẻ với Đài Truyền hình Séc, bà Štindlová cho biết chính hệ thống biến cách phức tạp này gây ra một trong những khó khăn lớn nhất cho người nước ngoài học tiếng Séc.
Với người nói tiếng Anh, thách thức này càng rõ rệt hơn. Tiếng Anh phụ thuộc nhiều hơn vào trật tự từ và hình thức từ tương đối cố định, trong khi tiếng Séc thể hiện quan hệ ngữ pháp chủ yếu qua đuôi từ. Kết quả là cùng một từ cơ bản nhưng có thể mang diện mạo rất khác nhau ở mỗi câu.
Động từ tiếng Séc còn có “thể”
Một đặc điểm khác khiến người học lúng túng là thể của động từ, yêu cầu người nói phân biệt giữa hành động đang diễn ra và hành động đã hoàn tất.
Sự khác biệt này có thể thấy trong các cặp động từ như péct và upéct, tạm hiểu là “nướng” và “nướng xong”.
Với những người có tiếng mẹ đẻ không phân biệt kiểu này trong động từ, đây là thêm một tầng thông tin mà tiếng Séc buộc người học phải thể hiện ngay trong bản thân động từ.
Hiểu được trước, nói được sau
Người học tiếng Séc cũng thường trải qua một giai đoạn khá dễ nản: hiểu được nhiều hơn rất nhiều so với khả năng tự nói ra.
Theo các chuyên gia, điều này là bình thường. Việc học ngôn ngữ luôn bao gồm hai nhóm kỹ năng: kỹ năng tiếp nhận như nghe và đọc, và kỹ năng sản sinh như nói và viết. Người học có thể phát triển khả năng hiểu ngôn ngữ mới trước khi đủ tự tin để sử dụng nó.
Trong đời sống hàng ngày ở Séc, khoảng cách này thể hiện khá rõ. Một người có thể nhận ra từ trên thực đơn, hiểu ý chính của một cuộc trò chuyện hoặc theo dõi nội dung trên truyền hình Séc, nhưng vẫn gặp khó khi tự ghép một câu hoàn chỉnh ở bưu điện hay cơ quan hành chính.
Chuyên gia khuyên không nên quá sợ ngữ pháp
Theo các giáo viên dạy tiếng Séc, nỗi sợ ngữ pháp đôi khi lại là điều cản trở chính người học.
Kateřina Malečková, giảng viên ngôn ngữ và văn học Séc tại Dijon, cho biết bà cố gắng không khiến sinh viên hoảng sợ vì ngữ pháp. Một người mới học tiếng Séc vài học kỳ không nhất thiết phải chia đúng hoàn toàn mọi đuôi từ ngay từ đầu.
Theo bà, người nói tiếng Séc nhìn chung vẫn có thể hiểu nếu ai đó dùng sai biến cách. Điều quan trọng hơn là đừng ngại nói.
Malečková cho rằng ngay từ buổi học đầu tiên, học viên nên được tiếp cận những điều thực tế có thể dùng ngay như giới thiệu bản thân, chào hỏi, cảm ơn, hỏi xin điều gì đó và có thể đếm đến 3. Bà ưu tiên cách bắt đầu đơn giản, vui vẻ thay vì dồn dập ngữ pháp.
Có những từ tiếng Séc thực sự khó phát âm
Dù ngữ pháp là trở ngại lớn, phát âm tiếng Séc vẫn không phải chuyện đơn giản. Malečková cho biết sinh viên người Pháp của bà đặc biệt gặp khó với những từ có cụm phụ âm dày đặc.
Một ví dụ là từ trh nghĩa là “chợ”, hay zmrzlina – “kem”, vốn thường khiến người học vừa lúng túng vừa bật cười.
Với những người đến từ các ngôn ngữ có ít cụm phụ âm hơn, tiếng Séc đôi khi tạo cảm giác như buộc họ phải phát âm nhiều âm cùng một lúc.
Một trong những câu luyện lưỡi nổi tiếng nhất của tiếng Séc là: “Strč prst skrz krk.”
Vì sao vẫn nên học tiếng Séc?
Lý do học tiếng Séc của người nước ngoài rất đa dạng. Có người cần ngôn ngữ này cho công việc, học tập hoặc cuộc sống hàng ngày tại CH Séc. Có người học vì bạn đời là người Séc, vì mối liên hệ gia đình, hoặc vì muốn tìm lại gốc gác của mình.
Cũng có những người học đơn giản vì muốn tiếp cận văn hóa Séc.
Theo bà Štindlová, một số học viên muốn đọc “Anh lính tốt Švejk” bằng nguyên bản, xem phim Séc hoặc hiểu opera Séc. Trong khi đó, Malečková cho biết bà cũng sử dụng phim trong giảng dạy, gồm các tác phẩm của Làn sóng mới Séc và bộ phim Pelíšky, để giúp sinh viên hiểu không chỉ ngôn ngữ mà còn cả sự hài hước và các ám chỉ văn hóa của người Séc.
Cả hai chuyên gia đều cho rằng người học không cần phải có phát âm hoàn hảo, chia đúng tuyệt đối mọi đuôi từ hay nắm trọn mọi quy tắc ngữ pháp mới có thể bắt đầu trở thành một phần của đất nước nơi mình đang sống.
Theo Expats
