Thánh Václav và biểu tượng chủ quyền: Lịch sử hơn 1.000 năm liệu có còn chạm đến người Séc hiện đại?
Hàng năm, người Séc lại nhớ về ngày 28/9 như một cột mốc quan trọng – Ngày Nhà nước Séc. Ngày này trùng với lễ kính Thánh Václav, một vị công tước triều đại Přemyslov và là một trong những biểu tượng vĩ đại nhất của lịch sử Séc.
Dù được tôn vinh là biểu tượng của chủ quyền và sự kết hợp giữa quyền lực với lòng khiêm tốn từ hơn một nghìn năm trước, giới sử học ngày nay vẫn trăn trở về việc liệu thông điệp lịch sử này có còn đủ sức lay động người dân, hay đây chỉ đang dần biến thành một ngày nghỉ lễ đơn thuần.
Trái với các dấu mốc cận đại như ngày thành lập nước Tiệp Khắc (28/10), nhà sử học Michal Stehlík, Giám đốc Đài tưởng niệm Văn học Quốc gia (Památník národního písemnictví), lý giải nguyên nhân cội nguồn: "Trong truyền thống lịch sử của chúng ta, cội nguồn của nước Séc vào đầu thời Trung cổ gắn liền với Thánh Václav, và vị thánh này do đó đã trở thành biểu tượng của nhà nước và chủ quyền."
Lịch sử ghi nhận Václav là con trai của công tước Vratislav và Drahomíra, nhưng người nuôi dưỡng và truyền bá đức tin cho ông lại là người bà Ludmila. Triều đại của ông nổi bật bởi sự tốt bụng, yêu chuộng hòa bình, nhiệt huyết truyền bá Cơ Đốc giáo và nỗ lực duy trì quan hệ tốt đẹp với các nước láng giềng.
"Thánh Václav kết nối các sự kiện của quá trình Cơ Đốc hóa và vương quyền, hơn nữa ngài còn gắn liền với sự tử đạo và đã sớm trở thành một biểu tượng thần thoại về người trị vì vùng đất Séc ngay sau khi qua đời, nơi các thế hệ đã hướng về trong suốt nhiều thế kỷ," ông Stehlík nhận định.
Chết của Thánh Václav mang đậm tính bi kịch và biểu tượng cao khi ông bị chính em trai ruột giăng bẫy phục kích lúc đang đi một mình, không mang vũ khí đến nhà thờ dự lễ. Dù hoàn toàn có khả năng chống trả, ông đã từ chối dùng bạo lực với máu mủ của mình. Hình ảnh Václav gục ngã dưới những nhát đâm nhưng tay vẫn bám chặt lấy chiếc vòng sắt trên cánh cửa nhà thờ trong hơi thở cuối cùng đã trở thành minh chứng tuyệt đối cho đức tin và sự phó thác. Sự hy sinh cao cả ấy cùng những phép lạ xuất hiện sau khi ông qua đời có sức lay động mạnh mẽ đến mức, chỉ vài năm sau, chính người em trai sát nhân cũng phải dằn vặt hối hận, tự tay đưa hài cốt ông về Lâu đài Praha và tôn kính ông như vị thánh bảo trợ vĩnh viễn của toàn dân tộc.
Giới sử học hiện đại tin rằng sự kiện này diễn ra tại Stará Boleslav vào năm 935, trong khi một số quan điểm cũ cho là năm 929. Sự chênh lệch này cũng đã được nhắc đến trong tạp chí Proudy do Đại học Masaryk (Masarykova univerzita) xuất bản. Từ một vụ ám sát vương quyền, câu chuyện đã hóa thành huyền thoại về một vị thánh tử vì đạo.
Ngày nay, dấu ấn của Thánh Václav hiện diện khắp nơi, từ bức tượng kỵ sĩ trên Václavské náměstí (Quảng trường con ngựa) ở Praha, Nhà nguyện Thánh Václav trong Nhà thờ svatého Víta, cho đến hình ảnh in trên đồng 20 Korun. Năm 2000, Quốc hội (Parlament) chính thức thông qua ngày 28/9 làm ngày nghỉ lễ quốc gia.
Khái niệm "nhà nước Séc" mang dáng dấp dân tộc học hiện đại mới chỉ hình thành rõ rệt từ thế kỷ 19. "Xã hội bắt nguồn bằng từ 'spolu' tức là cùng nhau, và chúng ta nên nhận thức điều đó, bao gồm cả việc chúng ta được gắn kết bởi một số câu chuyện từ quá khứ. Đó thực chất là nhu cầu về một câu chuyện được sẻ chia," ông Stehlík nhấn mạnh về tầm quan trọng của tính biểu tượng.
Dù vậy, khi khoảng cách lịch sử đã kéo dài hơn 1.000 năm, giống như nhà văn Karel Čapek từng cảnh báo vào năm 1929, người hiện đại ngày càng khó thấu hiểu thế giới của thế kỷ thứ 10. Di sản lớn nhất của Václav có lẽ nằm ở triết lý hòa giải: "Ở ngài hội tụ việc một người có thể trở thành nhà cai trị, đưa ra những quyết định cứng rắn nhưng đồng thời vẫn là một tín đồ Cơ Đốc ngoan đạo biết tôn trọng người khác. Sự kết hợp khả thi giữa quyền lực và sự khiêm tốn có thể được áp dụng vào thời đại ngày nay," vị sử gia đánh giá.
Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để ngày lễ không bị mất đi giá trị tinh thần. "Hầu hết các lễ hội, lễ kỷ niệm không còn được cảm nhận và mang sắc thái cảm xúc nữa, nó chỉ là một ngày nghỉ. Chúng ta sẽ phải lấp đầy nó bằng một nội dung mới, mang tính thời sự để nó trở thành một ngày lễ thực sự. Và hiện tại, tôi không thấy nhiều nội dung tương tự được đưa ra. Có lẽ, chỉ khi chủ quyền bị đe dọa một lần nữa mới có thể mang lại điều gì đó tương tự," ông Stehlík kết luận.
Theo TN NOVA
