Công việc trên các nền tảng internet như Bolt, Rohlík, Uber hay Košík cuối cùng sẽ có bộ quy tắc riêng. Theo dự luật được Chính phủ thông qua hôm thứ Hai, việc phân định một người làm việc cho các nền tảng này theo diện người kinh doanh cá thể (OSVČ) hay với tư cách người lao động sẽ trở nên rõ ràng hơn. Đồng thời, định nghĩa về “lao động phụ thuộc” - căn cứ để xác định đó là quan hệ lao động hay làm việc theo giấy phép kinh doanh - cũng sẽ được sửa đổi, và thay đổi này sẽ áp dụng cho toàn bộ thị trường lao động.

“Chúng ta cần phân biệt rõ giữa một người thực sự kinh doanh độc lập với trường hợp ai đó trên thực tế bị quản lý như một nhân viên, nhưng mối quan hệ lại được thiết lập dưới một hình thức khác về mặt pháp lý,” Bộ trưởng Lao động và Các vấn đề xã hội Aleš Juchelka (ANO) cho biết.

Theo dự luật, “nền tảng lao động số” sẽ được hiểu là dịch vụ được cung cấp ít nhất một phần qua website hoặc ứng dụng di động, có nhiệm vụ tổ chức công việc có thù lao theo yêu cầu của khách hàng và sử dụng các hệ thống tự động trong quá trình đó.

Điểm then chốt là nền tảng phải có ảnh hưởng thực tế đến các điều kiện làm việc - chẳng hạn quyết định ai làm, làm khi nào, ở đâu hoặc theo cách thức nào. Việc chỉ đơn thuần kết nối kỹ thuật giữa khách hàng và người cung cấp dịch vụ, nếu không có mức độ chi phối như vậy, sẽ không được coi là lao động nền tảng.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc áp dụng “giả định pháp lý có thể bác bỏ” về quan hệ lao động. Cơ chế này nhằm giúp xác định đúng địa vị của người làm việc trong những trường hợp mà cách thức họ thực hiện công việc trên thực tế cho thấy đó là lao động phụ thuộc, tức quan hệ việc làm theo diện nhân viên.

“Điều đó không có nghĩa là các tài xế, shipper hay những lao động nền tảng khác sẽ tự động bị chuyển từ diện cá nhân kinh doanh sang nhân viên chính thức. Nền tảng hoặc bên trung gian vẫn có thể bác bỏ giả định này nếu chứng minh được rằng mối quan hệ cụ thể không mang các dấu hiệu của lao động phụ thuộc,” Bộ Lao động cho biết.

Khi xem xét, yếu tố quyết định sẽ chủ yếu là cách thức công việc được thực hiện trên thực tế, chứ không chỉ là tên gọi hình thức của hợp đồng.

Gắn với dự luật này, định nghĩa chung về lao động phụ thuộc trong Bộ luật Lao động cũng sẽ được làm rõ hơn. Việc đánh giá sẽ xem xét, chẳng hạn, ai là người tổ chức và kiểm soát công việc, người lao động có làm theo chỉ đạo của người sử dụng lao động hay không, hoặc liệu bên sử dụng lao động có ấn định thời giờ làm việc hay không. Thay đổi này sẽ áp dụng với mọi chủ thể trên thị trường lao động, chứ không chỉ riêng các nền tảng số. Các công đoàn phản đối điểm này vì cho rằng nó có thể tạo điều kiện cho mô hình “švarcsystém” phát triển.

Con người sẽ đứng trên thuật toán

Một phần quan trọng khác của dự thảo là các quy định về quản lý lao động bằng thuật toán. Các hệ thống tự động có thể phân công đơn hàng, đánh giá người làm việc hoặc quyết định quyền truy cập của họ vào nền tảng. Vì vậy, người lao động sẽ được cung cấp thông tin rõ ràng về những hệ thống mà nền tảng đang sử dụng, dữ liệu và tham số nào được tính đến, cũng như mục đích sử dụng của chúng. Nếu có yêu cầu, nền tảng sẽ phải cung cấp thông tin chi tiết hơn trong thời hạn tiêu chuẩn là 30 ngày.

“Đối với các quyết định quan trọng, bắt buộc phải có sự giám sát của con người và khả năng được con người xem xét lại,” Bộ này nêu rõ. Những quyết định gây tác động bất lợi — chẳng hạn hạn chế, đình chỉ hoặc chấm dứt quan hệ hợp đồng hay tài khoản người dùng — sẽ không thể chỉ giao hoàn toàn cho thuật toán. Người lao động sẽ có quyền được giải thích một cách dễ hiểu và yêu cầu một con người trực tiếp xem xét lại quyết định đó.

Dự luật sửa đổi này vẫn phải được Quốc hội thông qua và Tổng thống ký ban hành. Nếu đúng lộ trình, luật sẽ có hiệu lực từ năm tới.

(Theo Novinky)