Bế tắc trong nỗ lực buộc Iran khuất phục, Tổng thống Trump ngày càng gia tăng sức ép, thậm chí trút giận lên những đồng minh từng đóng vai trò trung gian.

"Chúng tôi không cúi đầu khuất phục trước kẻ thù. Iran cũng không thỏa hiệp bất cứ điều khoản nào trong bản ghi nhớ đã ký với Mỹ", Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 22/8 tuyên bố.

Trái ngược với sự tự tin của Iran trong cuộc đối đầu với Mỹ, Tổng thống Donald Trump đầu tuần này lại quay sang chỉ trích các đồng minh, đe dọa "ném bom tơi bời" Oman, nước đang đóng vai trò trung gian hòa giải nhằm chấm dứt xung đột.

Hôm sau, ông đăng một bản đồ có khoanh tròn eo biển Hormuz, cùng các dải đất ven bờ thuộc Oman, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iran, kèm nhãn dán "lãnh thổ mới của Mỹ".

Trong bài đăng trên Truth Social ngày 19/8, ông Trump tuyên bố khởi động chiến dịch quy mô lớn nhắm vào nền kinh tế Iran, đe dọa trừng phạt bất cứ nước nào hỗ trợ Tehran. Và UAE, quốc gia được ví như "lá phổi" với nền kinh tế Iran, sẽ là mắt xích trọng yếu trong cuộc chiến kinh tế này.

Trong một động thái nhằm siết chặt kiểm soát, UAE tối 18/8 thông báo đình chỉ các giao dịch tài chính và kinh tế với Iran, đe dọa trực tiếp đến nguồn nhập khẩu chính cùng cầu nối tài chính ra thế giới của Tehran.

Giới phân tích cho rằng những tuyên bố gay gắt của ông Trump trong tuần này phản ánh nỗi thất vọng ngày càng lớn, khi ông dường như chưa tìm được lối thoát cho cuộc chiến do chính mình khởi xướng. Trong khi đó, cuộc bầu cử giữa kỳ quyết định quyền kiểm soát quốc hội của đảng Cộng hòa ngày càng gần.

"Ông ấy đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, khi cả sức mạnh quân sự lẫn những lời đe dọa đều không thể buộc Iran khuất phục", Andrew Leber, chuyên gia về Trung Đông tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế ở Washington, nhận xét. "Khi các giải pháp với Iran bế tắc, ông ấy trút giận lên những bên khác".

Một quan chức Nhà Trắng giấu tên mô tả Iran hiện tại "hoàn toàn kiệt quệ" và cho biết Tổng thống Trump "vẫn còn nhiều đòn bẩy" để có thể siết chặt Tehran hơn nữa trong thời gian tới.

"Tổng thống đã phá hủy năng lực quân sự của Iran và đang bóp nghẹt phần còn lại của nền kinh tế vốn đã kiệt quệ bằng cuộc phong tỏa cảng biển thành công nhất lịch sử", người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales nói.

Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá đòn tấn công kinh tế có thể gây tổn thất tài chính nặng nề, đặc biệt là đối với người dân Iran, nhưng chưa thể ép giới lãnh đạo Tehran đưa ra những nhượng bộ mà ông Trump mong muốn, nhất là liên quan đến eo biển Hormuz.

Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao từng tham gia đoàn đàm phán của Mỹ để đạt thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, cho rằng những tuyên bố của Tổng thống Trump trong tuần này là minh chứng cho "sự bất lực khi không đạt được dù chỉ là mục tiêu tối thiểu: đưa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz trở lại bình thường".

Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày giữa Mỹ với Iran kết thúc hôm 17/8 mà không thể mang lại hòa bình lâu dài như ông Trump từng kỳ vọng khi ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6.

Ông Trump dường như không hài lòng khi Oman đứng ra làm trung gian đàm phán với Iran về thỏa thuận có thể trao cho Tehran quyền kiểm soát một phần eo biển Hormuz, theo Eyre. Tuy nhiên, chính ông Trump đã chấp thuận cho Oman đảm nhận việc đàm phán vấn đề này trong bản ghi nhớ ký với Iran hồi tháng 6.

Dù chưa rõ vì sao Oman trở thành mục tiêu trút giận của ông Trump trong tuần này, Eyre cho rằng "ông ấy giận Oman cũng như giận Hàn Quốc, vì cả hai đều chưa giúp mình giải quyết được vấn đề".

Bản đồ "lãnh thổ mới của Mỹ" mà ông Trump đăng ngày 18/8 đã khiến nhiều người lo ngại, khi nó không chỉ có eo biển Hormuz như những tuyên bố trước đó mà còn bao gồm cả lãnh thổ Oman, UAE và Iran.

Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, mỉa mai rằng khoảng cách giữa việc Mỹ không thể mở lại Hormuz và tuyên bố sở hữu nơi này còn lớn hơn quãng đường hơn 11.000 km từ Washington đến eo biển.

"Một giấc mơ quá xa vời thực tế", ông Rezaei viết trên mạng xã hội X.

Edward Fishman, chuyên gia cao cấp kiêm Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế Maurice R. Greenberg thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), không đánh giá cao hiệu quả của đòn trừng phạt kinh tế mà ông Trump tuyên bố.

Ông lưu ý rằng Iran đã chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ từ năm 2018. Do đó, phương án còn lại của ông Trump chỉ là tăng cường trừng phạt các đối tác của Iran, bao gồm Trung Quốc, UAE và Thổ Nhĩ Kỳ.

Các lựa chọn khác bao gồm việc nhắm vào các ngân hàng và nhà máy lọc dầu vốn mua lượng nhỏ dầu khí của Iran, cũng như trừng phạt các ngân hàng đang nắm giữ tài sản của Iran ở nước ngoài.

"Washington không còn nhiều lựa chọn, trừ khi họ sẵn sàng đe dọa cả thế giới rằng bất kỳ ai giao dịch với Iran đều sẽ bị cắt khỏi nền kinh tế Mỹ", ông nói.

Daniel Benaim, cựu phó trợ lý ngoại trưởng phụ trách các vấn đề bán đảo Arab dưới thời chính quyền Joe Biden, cho rằng các nước như Saudi Arabia, Qatar hay UAE sẽ tiếp tục lựa chọn hướng đi cân bằng, vừa duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ, vừa tìm cách đạt thỏa thuận với Iran.

Benaim chia sẻ ông sẽ không bất ngờ nếu một số quốc gia vùng Vịnh ủng hộ thỏa thuận của Oman để cùng Iran quản lý eo biển và thu phí tàu thuyền. Dù thừa nhận một thỏa thuận như vậy không phải lựa chọn lý tưởng, ông nói các nước vẫn sẽ ủng hộ nếu có thể tìm được một cái cớ đủ phù hợp.

"Điều quan trọng hơn với họ là duy trì tuyến hàng hải qua Hormuz, vốn là huyết mạch của nền kinh tế", ông nói.

Nguồn vnexpress