Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ thắng lớn và tác động đến châu Á

Từ thuế quan, chiến sự đến an ninh châu Á, liệu chiến thắng của Đảng Dân chủ có làm thay đổi chính sách của Washington?

Kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ được dự báo có thể tác động đến chính sách thương mại và an ninh của Washington tại châu Á - Ảnh: AFP

Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3-11 đang làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực tại Mỹ, khi Đảng Dân chủ đã giành được quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện.

Kết quả này đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước châu Á - Thái Bình Dương - khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran, cũng như những chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.

"Tất cả đều đang theo dõi. Đây thực sự là một màn đấu chính trị hấp dẫn", chuyên gia Steven Okun thuộc công ty tư vấn APAC Advisors tại Singapore, nhận định.

Chiến sự Mỹ - Iran

Theo kênh Al Jazeera, châu Á - Thái Bình Dương là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến Mỹ - Iran, chỉ sau Trung Đông. Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz đã đẩy nhiều nền kinh tế vào tình trạng thiếu hụt năng lượng.

Philippines, quốc gia nhập khẩu hơn 90% dầu thô từ vùng Vịnh, đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng từ tháng 3.

Theo Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS - Yusof Ishak (Singapore), giá nhiên liệu tăng vọt làm hao hụt dự trữ ngoại hối của Campuchia, Lào, Myanmar và Đông Timor. Indonesia, Malaysia và Thái Lan cũng phải chi thêm ngân sách để trợ giá nhiên liệu, nhằm giảm bớt gánh nặng cho người dân.

Trong bối cảnh đó, việc Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ làm dấy lên câu hỏi liệu Washington có thể sớm thay đổi chính sách đối với Iran.

Theo chuyên gia Okun, Quốc hội mới có thể gia tăng sức ép lên Nhà Trắng thông qua các cuộc điều tra, nhưng khó thể buộc Tổng thống Trump chấm dứt chiến dịch quân sự.

Nguyên nhân là vì ông Trump vẫn nắm quyền phủ quyết các dự luật nhằm hạn chế hoạt động quân sự hoặc cắt giảm ngân sách chiến tranh. Để bác bỏ quyền phủ quyết này, Quốc hội cần ít nhất 2/3 số phiếu tại cả hai viện.

"Chúng ta thậm chí có thể chứng kiến việc Bộ trưởng Chiến tranh bị luận tội, nhưng điều đó cũng không làm thay đổi tác động tổng thể của cuộc chiến", ông Okun nhận định.

Theo giới phân tích, dù Quốc hội Mỹ do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể khiến chính quyền ông Trump chịu sự giám sát chặt chẽ hơn, triển vọng sớm chấm dứt cuộc chiến và giải tỏa sức ép năng lượng đối với châu Á vẫn chưa rõ ràng.

Tia hy vọng thuế quan

Bên cạnh chiến sự, chính sách thuế quan của Tổng thống Trump tiếp tục là một trong những mối lo lớn đối với các nền kinh tế châu Á.

Trước đó, Washington từng công bố mức thuế đối ứng với khoảng 90 đối tác thương mại, trong đó nhiều nước Đông Nam Á nằm trong nhóm chịu thuế cao.

Dù Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ cơ sở pháp lý của các mức thuế đối ứng vào tháng 2, chính quyền ông Trump vẫn tìm cách duy trì sức ép thương mại bằng những công cụ khác.

Đáng chú ý, hồi tháng 7, Washington tiếp tục áp dụng các mức thuế từ 10% đến 12,5% đối với một số hàng hóa nhập khẩu liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức từ 60 đối tác thương mại.

Theo ông Okun, việc Đảng Dân chủ giành lại Quốc hội khó tạo ra bước ngoặt trong chính sách thương mại của Nhà Trắng.

Những người ủng hộ ăn mừng chiến thắng của ứng viên Đảng Dân chủ Keisha Lance Bottoms trong cuộc đua giành chức thống đốc bang Georgia - Ảnh: REUTERS

Tuy nhiên, ông Stephen Olson, nghiên cứu viên tại Viện ISEAS - Yusof Ishak, nhận định vẫn có một "tia hy vọng" đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Đông Nam Á.

Theo ông, thất bại của Đảng Cộng hòa có thể khuyến khích những nghị sĩ ủng hộ thương mại tự do trong đảng này lên tiếng mạnh mẽ hơn, qua đó tạo cơ hội để Quốc hội thúc đẩy một số ngoại lệ hoặc miễn trừ thuế quan.

Theo ông Olson, những thay đổi lớn trong chính sách thương mại Mỹ có lẽ phải chờ đến sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Quan hệ Mỹ - Trung và bài toán an ninh châu Á

Bên cạnh thương mại, kết quả bầu cử giữa kỳ còn có thể tác động đến quan hệ Mỹ - Trung và chính sách an ninh của Mỹ tại châu Á - Thái Bình Dương.

Theo tạp chí Nikkei Asia, dù có nhiều bất đồng, hiện hai đảng Dân chủ và Cộng hòa vẫn cùng quan điểm về hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và chất bán dẫn.

Quốc hội mới có thể sẽ tiếp tục thúc đẩy các biện pháp kiểm soát hoạt động tiếp cập công nghệ Mỹ, đồng thời yêu cầu đồng minh siết chặt việc cung cấp thiết bị sản xuất chip cho Trung Quốc.

Về việc Nhà Trắng hoãn phê duyệt gói bán vũ khí trị giá 14 tỉ USD cho Đài Loan, theo giới chuyên gia, Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể gia tăng sức ép yêu cầu ông Trump nối lại thương vụ này.

Ông Joshua Kurlantzick, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR), cho rằng các nước châu Á không chỉ mong muốn chính sách thương mại ổn định, mà còn cần những cam kết an ninh đáng tin cậy hơn từ Washington.

Theo kênh Euronews, sau khi có kết quả bầu cử sơ bộ ở Mỹ, chứng khoán châu Á đồng loạt đi xuống trong phiên 4-11.

Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản giảm 2,85% khi đồng yen tăng giá so với USD, gây sức ép lên các doanh nghiệp xuất khẩu.

Cùng thời điểm, chỉ số Kospi của Hàn Quốc giảm 1,17%. Tại Hong Kong, chỉ số Hang Seng tăng 0,38%, trong khi chỉ số Shanghai Composite của Trung Quốc giảm 0,23%.

Giá dầu cũng giảm trong phiên giao dịch sáng 4-11. Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu quốc tế, giao dịch dưới mức 104 USD/thùng. Trong khi đó, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) có giá khoảng 96 USD/thùng.

Giá vàng giao dịch ở mức 3.958,50 USD/ounce, tăng gần 0,5%.

(Theo Tuổi Trẻ)