Từ ngày 1/7, Séc chính thức vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về chó nuôi nhằm đồng bộ thông tin, hỗ trợ tìm thú cưng thất lạc và tăng kiểm soát các cơ sở nhân giống trái phép. Theo giới thú y, chủ nuôi không thực hiện đăng ký có thể bị phạt nặng, song bản thân hệ thống này sẽ không thể tự chấm dứt tình trạng “trại chó lậu”.

Sau nhiều năm chuẩn bị, cơ sở dữ liệu trung tâm về chó nuôi tại Séc đã chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/7. Hệ thống được kỳ vọng sẽ tập hợp dữ liệu về hàng triệu con chó trên toàn quốc, thay thế tình trạng phân tán thông tin ở nhiều cơ sở dữ liệu khác nhau như trước đây.

Tuy nhiên, theo bà Kateřina Valdhans, Phó chủ tịch Hiệp hội Bác sĩ thú y Séc, hiệu quả thực sự của hệ thống sẽ phụ thuộc không chỉ vào công nghệ, mà còn ở cách các cơ quan chức năng và chính chủ nuôi sử dụng dữ liệu.

“Cơ sở dữ liệu trung tâm là công cụ để tăng tính minh bạch trong hoạt động chăn nuôi. Còn việc chúng ta sử dụng công cụ đó như thế nào lại phụ thuộc vào chính chúng ta,” bà Valdhans nói.

Chưa phải đăng ký ngay, nhưng bắt buộc theo lịch tiêm vaccine dại
Theo quy định mới, chủ nuôi chưa cần phải đưa chó đi đăng ký ngay lập tức. Nghĩa vụ này sẽ gắn với lần tiêm hoặc tiêm nhắc lại vaccine phòng bệnh dại gần nhất. Điều đó đồng nghĩa bác sĩ thú y sẽ giữ vai trò trung tâm trong việc đưa dữ liệu chó nuôi vào hệ thống.

Bà Valdhans cho biết thời gian đầu, nhiều bác sĩ thú y lo ngại khối lượng thủ tục hành chính tăng lên. Tuy vậy, phản ứng chung hiện nay đã bớt căng thẳng hơn.

“Dĩ nhiên thủ tục hành chính có tăng lên. Nhưng phản ứng ban đầu của các bác sĩ thú y chủ yếu là muốn làm mọi việc cho đúng và tìm kiếm đầy đủ thông tin. Hiện nay, họ đã tiếp cận vấn đề một cách lý trí hơn,” bà nói.

Theo bà, những người nuôi chó có trách nhiệm cũng chủ yếu quan tâm tới thời điểm phải làm thủ tục và liệu có thể chờ đến đợt tiêm vaccine dại tiếp theo hay không. Trong khi đó, các phản ứng chỉ trích mạnh mẽ hơn lại chủ yếu xuất hiện trên mạng xã hội, nơi thiếu bối cảnh chuyên môn.

Tập trung dữ liệu về một đầu mối
Tại Séc, việc gắn chip bắt buộc cho chó đã được áp dụng từ năm 2020. Tuy nhiên, đến nay nước này mới có cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất.

Theo Phó chủ tịch Hiệp hội Bác sĩ thú y Séc, điểm quan trọng nhất của hệ thống mới là tính tập trung và cập nhật thường xuyên.

“Đây là sổ đăng ký nhà nước và mang tính bắt buộc. Trong đó cần có càng nhiều dữ liệu càng tốt và dữ liệu phải luôn được cập nhật, bởi mỗi lần tiêm vaccine dại sẽ có thêm thông tin bổ sung,” bà nói.

Trước đây, các trạm cứu hộ hoặc tổ chức hỗ trợ tìm chó thất lạc thường phải kiểm tra nhiều cơ sở dữ liệu khác nhau. Với hệ thống mới, thông tin sẽ được tập trung tại một nơi, giúp việc tra cứu và xác minh thuận lợi hơn.

Chủ nuôi được báo qua email hoặc SMS nếu chó thất lạc được tìm thấy
Theo quy định hiện hành, quyền truy cập trực tiếp vào cơ sở dữ liệu thuộc về bác sĩ thú y, chính quyền địa phương cấp có thẩm quyền mở rộng, cơ quan thú y nhà nước và cảnh sát. Các trạm cứu hộ tư nhân không được truy cập trực tiếp.

“Chúng tôi không thể mở quyền truy cập cơ sở dữ liệu trung tâm cho các chủ thể tư nhân,” bà Valdhans cho biết.

Tuy nhiên, chủ nuôi chó vẫn có thể đăng nhập hệ thống bằng định danh công dân điện tử để khai báo thú cưng bị mất hoặc cài đặt thông báo tìm kiếm.

“Chủ nuôi không thể tự đăng ký chó của mình. Việc đó phải do bác sĩ thú y thực hiện. Nhưng họ có thể đăng nhập vào hệ thống bằng định danh công dân và khai báo rằng chó của mình bị mất. Nếu chó được tìm thấy, hệ thống sẽ gửi thông báo qua email hoặc SMS,” bà nói.

Dữ liệu lưu trong hệ thống không chỉ gồm mã số chip, mô tả, giới tính, tình trạng triệt sản hay phả hệ, mà còn có thể bao gồm thông tin về tình trạng sức khỏe và thuốc điều trị lâu dài - nếu chủ nuôi đồng ý cung cấp.

Theo bà Valdhans, các dữ liệu này đặc biệt hữu ích khi chó bị thất lạc hoặc có liên quan đến sự cố với con người.

“Nếu chó bị động kinh hoặc tiểu đường, thông tin đó có thể rất quan trọng với người tìm thấy. Ngoài ra, nếu chó cắn người, cơ quan chức năng cũng có thể nhanh chóng tra được lần tiêm vaccine dại gần nhất,” bà nói.

Không thể chỉ trông chờ vào hệ thống để dẹp “trại chó lậu”
Một trong những kỳ vọng lớn nhất đối với cơ sở dữ liệu mới là hỗ trợ ngăn chặn các cơ sở nhân giống chó trái phép. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào bản thân hệ thống.

Theo bà Valdhans, mỗi chó con về nguyên tắc phải có thể được truy vết từ cơ sở nhân giống ban đầu, cho thấy rõ nó sinh ra ở đâu và được bán cho ai. Dù vậy, nếu có người cố tình lách luật, cơ sở dữ liệu sẽ không thể tự mình ngăn chặn.

“Dĩ nhiên, hệ thống này không thể ngăn chặn hoàn toàn việc lách luật. Khi đó, trách nhiệm thuộc về các cơ quan kiểm tra và giám sát,” bà nhấn mạnh.

Bà đồng thời lưu ý người mua chó cũng phải đóng vai trò chủ động. Trước khi mua, họ nên yêu cầu cung cấp mã chip để bác sĩ thú y kiểm tra xem con vật đã được đăng ký hay chưa.

“Nếu chó con chưa được đăng ký, chúng ta cần đặt câu hỏi vì sao. Điều đó cũng phụ thuộc vào chính những người đi mua chó,” bà nói thêm.

Phí đăng ký ở mức vài trăm korun
Chi phí đăng ký chó vào hệ thống không có mức cố định trên toàn quốc. Mỗi bác sĩ thú y sẽ tự quyết định mức phí tùy theo biểu giá dịch vụ của mình.

“Theo thông tin tôi nhận được từ các đồng nghiệp, mức phí này dao động trong khoảng vài trăm korun,” bà Valdhans cho biết.

Người nuôi có thể điền trước biểu mẫu điện tử trên trang của cơ sở dữ liệu để tiết kiệm thời gian, nhưng đây không phải yêu cầu bắt buộc. Những người không sử dụng internet vẫn có thể cung cấp thông tin trực tiếp tại phòng khám thú y.

Có thể mở rộng sang mèo, nhưng phải chờ nhiều năm nữa
Theo bà Valdhans, trong tương lai hệ thống tương tự có thể được mở rộng sang mèo, trong bối cảnh Liên minh châu Âu đang chuẩn bị khung pháp lý mới về phúc lợi chó và mèo. Tuy nhiên, đây chưa phải là câu chuyện của tương lai gần.

“Với mèo, tôi cho rằng phải mất khoảng 10 đến 15 năm nữa,” bà nhận định.

Không đăng ký có thể bị phạt tới 50.000 korun
Theo ước tính, hiện có hơn 2 triệu con chó đang được nuôi tại Séc. Do vaccine phòng dại có thể có hiệu lực tới 3 năm, nhà chức trách dự kiến toàn bộ chó nuôi sẽ được đưa vào hệ thống chậm nhất vào ngày 30/6/2029.

Nếu không thực hiện nghĩa vụ đăng ký:

cá nhân có thể bị phạt tới 50.000 korun
pháp nhân có thể bị phạt tới 300.000 korun
Dù còn nhiều tranh luận, bà Valdhans đánh giá hệ thống hiện hoạt động ổn định, dễ sử dụng và chưa ghi nhận sự cố kỹ thuật đáng kể kể từ khi vận hành.

“Hệ thống đơn giản, trực quan. Bản thân tôi làm việc với nó hằng ngày và từ khi đưa vào hoạt động đến nay không gặp vấn đề hay gián đoạn nào,” bà nói.

Bà cũng nhấn mạnh rằng những góp ý mang tính xây dựng là cần thiết, nhưng việc chỉ trích khi chưa tìm hiểu đầy đủ về hệ thống là điều đáng tiếc.

Theo Idnes