Công tác thông tin đối ngoại hiện nay không chỉ 'nói cho thế giới biết về Việt Nam'. Đó còn là yêu cầu chủ động kể câu chuyện Việt Nam theo cách thế giới có thể hiểu, chia sẻ và đồng hành.

Từ chiếc áo của người phát ngôn
Trong mỗi cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam, trước khi chiếc micro trên bục của người phát ngôn sáng viền màu đỏ, việc cánh phóng viên hay làm là quan sát.

Họ đảo mắt khắp phòng, từ số lượng phóng viên trong nước lẫn quốc tế và có bao nhiêu máy quay phim hiện diện mà ước lượng số câu hỏi sắp sửa nêu. Nhưng để biết chính xác hơn thì phải đợi đến khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao bước vào phòng họp báo.

Trang phục hôm ấy của người phát ngôn, sắc thái gương mặt trước giờ họp, sẽ báo hiệu đó là một cuộc họp báo "đi qua vùng nước lặng hay chạm vào những con sóng lớn".

Có những câu trả lời được đưa ra bằng giọng chậm rãi, chắc từng chữ. Có những lúc thông điệp phải đủ mềm để mở một cánh cửa đối thoại, nhưng cũng đủ rõ để khẳng định lập trường của Việt Nam.

Phía sau những phút họp báo là cả một công việc lặng thầm: đọc tín hiệu dư luận, cân nhắc từng từ, chọn đúng thời điểm, đúng cách nói để Việt Nam hiện diện trong dòng chảy thông tin quốc tế bằng sự tự tin, chủ động và có trách nhiệm.

"Việt Nam giờ đây không chỉ nói điều mình muốn nói, mà còn nói điều thế giới quan tâm", bà Phạm Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Thông tin báo chí kiêm người phát ngôn Bộ Ngoại giao, chia sẻ trong cuộc phỏng vấn trước thềm Hội nghị Ngoại giao thứ 33.

Đổi mới tư duy trong thông tin đối ngoại
 

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, thế giới và khu vực đang trải qua những biến động lớn, nhanh và phức tạp, công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại đã thay đổi rồi thì phải thay đổi hơn nữa, đã đột phá rồi thì phải đột phá hơn nữa.

Muốn vậy, theo bà Hằng, đầu tiên là phải thay đổi, đổi mới tư duy. Đổi mới không chỉ là thay đổi công cụ hay nền tảng truyền thông, mà trước hết là đổi mới cách nhìn, cách tiếp cận và cách ứng xử với thông tin.

"Chỉ khi tư duy thay đổi, chúng ta mới có thể chuyển từ bị động sang chủ động, từ phản ứng sang dẫn dắt, từ truyền tải thông tin sang định hướng dư luận, làm chủ mặt trận thông tin", người phát ngôn Bộ Ngoại giao nêu nhận định.

Trên thực tế, công tác thông tin đối ngoại đã và đang có những bước chuyển mạnh mẽ, cả về tư duy và cách làm, theo bà Hằng.

Bộ Ngoại giao đã triển khai nhiều hình thức truyền thông mới, mở rộng các kênh truyền thông, chủ động hiện diện trên các nền tảng số, mạng xã hội để tiếp cận công chúng nhanh hơn, đa dạng hơn.

Bên cạnh đó, Bộ cũng ngày càng coi trọng việc lắng nghe công chúng, nghiên cứu xu hướng truyền thông, chủ động nhận diện các vấn đề được quốc tế quan tâm để có cách truyền tải phù hợp, kịp thời và hiệu quả.

"Quan trọng nhất, dù công nghệ, nền tảng có thể thay đổi song mục tiêu của thông tin đối ngoại vẫn nhất quán. Chúng ta tận dụng cái 'vạn biến' là xu hướng truyền thông để phục vụ cái 'bất biến' là lợi ích quốc gia - dân tộc, là niềm tin của nhân dân, là uy tín và vị thế của đất nước trên trường quốc tế", bà Hằng khẳng định.
Cũng theo bà Hằng, trong thời gian tới, công tác thông tin đối ngoại cần chuyển từ tư duy "phản ánh" sang tư duy "kiến tạo", "định hướng". Đó cũng là cách để thông tin đối ngoại đóng góp thiết thực vào việc xây dựng hình ảnh một Việt Nam đổi mới, năng động, tin cậy và tích cực tham gia vào công việc chung của cộng đồng quốc tế.

Kể "câu chuyện Việt Nam" trong kỷ nguyên mới
Khi nói đến thông tin đối ngoại, ta thường nhắc đến yêu cầu "nhanh, trúng, đúng, đủ". Nhưng theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao, như thế là chưa đủ bởi thông tin, thông điệp còn phải thuyết phục, hấp dẫn thì mới được công chúng nhớ lâu và ủng hộ.

Tại Hội nghị Tuyên giáo toàn quốc năm 2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (khi đó trên cương vị Tổng Bí thư - PV) đã nhắc những người làm báo, làm tuyên giáo, dân vận phải bám sát thực tiễn, "bắt đúng mạch nguồn, thấu từng nhịp đập của đời sống nhân dân và dư luận xã hội". Đồng thời phải thực sự "nghe bằng tai, hiểu bằng tâm, thuyết phục bằng lý, dẫn dắt bằng tình".

Những điều này, theo bà Hằng, cũng rất đúng với thông tin tuyên truyền đối ngoại bởi khi nắm bắt được "mạch nguồn" dư luận, mỗi câu chuyện được kể bằng những trải nghiệm thật, cảm xúc thật và giá trị tích cực sẽ luôn có sức lan tỏa, bất kể khác biệt về ngôn ngữ hay văn hóa.

Truyền thông đối ngoại không chỉ hướng tới tạo thiện cảm, mà sâu xa hơn là xây dựng sự thấu hiểu, tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Khi chúng ta kể câu chuyện của Việt Nam bằng sự chân thành, bằng bản sắc và giá trị của đất nước, câu chuyện đó sẽ có sức sống lâu dài và sức lan tỏa tự nhiên.

"Cá nhân tôi cho rằng một tiêu đề hay slogan cho 'câu chuyện Việt Nam' hiện nay là không bao giờ đủ. 'Câu chuyện Việt Nam' đã và đang được kể bằng nhiều cách thức khác nhau và bằng nhiều chủ thể khác nhau. Mỗi người trong mỗi chúng ta sẽ tự chọn cho mình cách kể chuyện hay nhất, hấp dẫn nhất, thuyết phục nhất, cảm xúc nhất và chân thành nhất", bà Hằng nêu suy nghĩ.

Kể câu chuyện về Việt Nam, theo bà Hằng, chính là việc kể được giá trị của dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam, con người Việt Nam.

Câu chuyện đó có thể do chúng ta tự kể, cũng có thể là bạn bè quốc tế kể và kể bằng nhiều hình thức khác nhau. Đó có thể là bất cứ điều gì thể hiện hoặc tạo nên giá trị của chúng ta.

Đó cũng có thể là những câu chuyện về chiến tranh và hòa bình, về những đổi thay từng ngày, những chuyển mình mạnh mẽ của đất nước, sự sáng tạo và năng động của con người Việt Nam. Hoặc đó cũng có thể là một chuyến du lịch đến Việt Nam, một bộ phim, một vở diễn, một bài hát hay ẩm thực, thời trang...

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa nhấn mạnh việc phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; đồng thời nhận thức và xử lý hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ giữa "xây" và "chống", truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, bảo tồn và phát triển, đời sống thực và không gian số...

"Và thông tin đối ngoại sẽ góp phần kể những câu chuyện về Việt Nam trên tinh thần đó", người phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định.

Cách đây 80 năm, ngày 7-4-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh - Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên - đã ký Sắc lệnh 47/SL về tổ chức của Bộ Ngoại giao, trong đó có Phòng Thông tin - Phát ngôn và Phòng Tuyên truyền - Báo chí, tiền đề cho việc thành lập Vụ Thông tin báo chí.

Là cơ quan đầu tiên của Chính phủ có cơ chế người phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí kể từ năm 1987, sau này có thêm cơ chế phó phát ngôn (2013), các thế hệ người phát ngôn Bộ Ngoại giao đã bản lĩnh, tự tin ứng xử trước áp lực và khả năng cân bằng giữa minh bạch thông tin và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc.

Theo Tuoitre