Chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mở ra chương mới cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ sau một thập kỷ được thiết lập, với những con số và mục tiêu cụ thể.

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước đến Ấn Độ từ ngày 5 đến 7-5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã hội đàm vào ngày 6-5.

Tại cuộc gặp báo chí cùng nhà lãnh đạo Việt Nam sau hội đàm, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã mượn lời của Đức Phật: "Khi ta soi đường cho người khác, ta cũng đang soi sáng con đường của chính mình".

Câu nói giàu hình ảnh thể hiện rõ quyết tâm của hai nước thời gian tới: cùng nhau hiện thực hóa khát vọng trở thành một quốc gia phát triển bằng cách hỗ trợ tầm nhìn và mục tiêu của nhau.

Nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường
Lâu nay, giới quan sát và truyền thông quốc tế mỗi khi nhắc đến mạng lưới các nước "Đối tác chiến lược toàn diện" thường khẳng định đây là "tầm mức cao nhất trong phân cấp quan hệ đối ngoại của Việt Nam".

Tuy nhiên, việc Việt Nam thúc đẩy hoặc nâng tầm quan hệ với các nước đã là Đối tác chiến lược toàn diện trong thời gian gần đây cho thấy không có "giới hạn trần" hay cái gọi là "phân cấp" trong chính sách đối ngoại của Hà Nội. Chuyến thăm Ấn Độ lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục là minh chứng cho xu hướng đó.

Cuộc hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi chứng kiến một bước đi mang tính định vị khuôn khổ quan hệ mới sau 10 năm thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện: nâng tầm quan hệ lên "Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường".

Cụm từ "tăng cường" không chỉ nhằm thể hiện tầm mức mới, cao hơn mà còn mang hàm nghĩa mạnh hơn: không dừng lại ở việc mở rộng phạm vi mà còn là gia tăng cường độ, độ gắn kết và tính thực chất của hợp tác song phương. Nói cách khác, đây không phải là bước "mở rộng thêm" mà là việc "làm sâu hơn" những gì đã có, coi trọng tính thực chất hơn hình thức và "biến ý chí thành kết quả cụ thể".
Để cụ thể hóa khuôn khổ quan hệ mới, theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Narendra Modi khẳng định ngay từ đầu việc "tăng cường mạnh mẽ sự tin cậy chính trị trên cơ sở tương đồng về tầm nhìn, xem đây là nền tảng cốt lõi và định hướng quan hệ song phương".

Sự tương đồng về tầm nhìn được nhắc đến là hai mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam và Ấn Độ: "Tầm nhìn Ấn Độ phát triển vào năm 2047" và "Mục tiêu Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao đến năm 2045".

Vậy làm thế nào để sự tương đồng tầm nhìn đó biến thành kết quả thực chất? Khi một khuôn khổ quan hệ mới được tuyên bố cần có cơ chế để giám sát, đôn đốc thực hiện và tháo gỡ vướng mắc kịp thời, hài hòa.

Tuyên bố chung cũng đã nêu rõ câu trả lời khi nhắc đến việc đối thoại và hợp tác thường xuyên trong khuôn khổ các cơ chế hợp tác hiện có trong nhiều lĩnh vực.

"Trên tinh thần đó, hai bên nhấn mạnh tham vấn chính trị và đối thoại chiến lược, ủy ban hỗn hợp về hợp tác kinh tế, thương mại và khoa học là trụ cột quan trọng thúc đẩy quan hệ song phương; tổ chức thường xuyên các cơ chế về quốc phòng, an ninh, hàng hải, thương mại, đầu tư, nông nghiệp, y tế, công nghệ thông tin và truyền thông, hợp tác mạng, khoa học công nghệ, vũ trụ, năng lượng nguyên tử; đồng thời hướng tới thiết lập đối thoại chiến lược ngoại giao - quốc phòng (2+2)", tuyên bố chung khẳng định.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi - Ảnh: TTXVN

Nhất trí tạo đột phá
Trong hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhất trí "tạo đột phá", gia tăng tính bổ trợ lẫn nhau, nhất là trong tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu.

Mục tiêu 25 tỉ USD kim ngạch thương mại song phương vào năm 2030 được hai bên đặt ra, theo hướng cân bằng và bền vững. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam sẵn sàng gia tăng nhập khẩu từ Ấn Độ để đa dạng hóa đầu vào cho sản xuất; đề nghị Ấn Độ xem xét từng bước gỡ bỏ các quy định liên quan đến tiêu chuẩn của Cơ quan Tiêu chuẩn Ấn Độ (BIS) với hàng hóa Việt Nam.

Về đầu tư, thúc đẩy đầu tư hai chiều theo hướng chất lượng cao; tạo điều kiện thuận lợi để các tập đoàn lớn của nước này đầu tư vào nước kia với các dự án quy mô lớn, mang tính biểu tượng, nhất là trong các lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng tái tạo, dược phẩm, công nghệ cao...

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Narendra Modi cũng nhất trí lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cho giai đoạn phát triển mới của quan hệ.

Đặc biệt, hai bên nhất trí mở rộng và thúc đẩy hơn nữa hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ lõi như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, 6G, y tế, hợp tác khai thác và chế biến khoáng sản thiết yếu, năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Từ đó thúc đẩy hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa các doanh nghiệp công nghệ hai nước, hướng tới thành lập các liên doanh, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo chung.

13 văn kiện được trao ngày 6-5 trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho sự hình dung về cách quan hệ Việt Nam - Ấn Độ sẽ thực chất ra sao thời gian tới.
Đáng chú ý các văn kiện trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ công nghệ, y tế, tài chính đến văn hóa, giáo dục và quản trị công. Sự phân bố này cho thấy quan hệ hai nước không phát triển theo một trục đơn, không chỉ nằm ở cấp bộ ngành trung ương mà còn cả cấp địa phương (biên bản ghi nhớ về thiết lập quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa TP.HCM với Mubai) và các định chế chuyên môn như ngân hàng trung ương; các bộ về y tế, khoa học công nghệ, kiểm toán...

Với người dân hai nước, vốn được xem như nền tảng xã hội của quan hệ song phương, sự thực chất của khuôn khổ quan hệ mới sẽ được cảm nhận rõ khi sầu riêng Việt Nam và nho Ấn Độ xuất hiện trên kệ siêu thị; tương lai là bưởi Việt Nam và lựu Ấn Độ sau khi xử lý vấn đề kỹ thuật.

Những tác động trực tiếp đến người dân sau chuyến thăm sẽ còn được thể hiện ở việc hiện thực hóa bản ghi nhớ về đổi mới thanh toán số; kết nối thanh toán bán lẻ song phương bằng mã QR; hay hợp tác trong lĩnh vực quản lý sản phẩm dược phẩm, thúc đẩy giao lưu văn hóa và du lịch.

Khi đi lại giữa người dân hai nước thuận tiện hơn, trải nghiệm du lịch tốt hơn, thanh toán dễ hơn và chi phí thấp hơn, tính thực chất của khuôn khổ quan hệ mới sẽ được nhân dân cảm nhận và lan tỏa tự nhiên.

Nguồn: BỘ NGOẠI GIAO, Dữ liệu: NGỌC ĐỨC - Đồ họa: TUẤN ANH

13 văn kiện ký kết
1. Biên bản ghi nhớ giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Điện tử và Công nghệ thông tin Ấn Độ về hợp tác trong lĩnh vực công nghệ số.

2. Biên bản ghi nhớ giữa Cục Quản lý dược (Bộ Y tế Việt Nam) và Tổ chức Kiểm soát tiêu chuẩn thuốc trung ương (Bộ Y tế và Phúc lợi gia đình Ấn Độ) về hợp tác trong lĩnh vực quản lý sản phẩm dược phẩm.

3. Chương trình hợp tác văn hóa Việt Nam - Ấn Độ giai đoạn 2026 - 2030.

4. Biên bản ghi nhớ giữa Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam và Bộ Du lịch Ấn Độ về hợp tác du lịch.

5. Biên bản ghi nhớ về việc thiết lập quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa TP.HCM và TP Mumbai.

6. Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Kiểm toán Nhà nước Việt Nam và Cơ quan Tổng kiểm toán và kiểm soát Ấn Độ về hợp tác trong lĩnh vực kiểm toán công.

7. Biên bản ghi nhớ giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ về hợp tác trong lĩnh vực hệ thống thanh toán và đổi mới thanh toán số.

8. Biên bản ghi nhớ giữa Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Việt Nam) và Đại học Nalanda (Ấn Độ).

9. Biên bản ghi nhớ giữa Hội đồng giao lưu văn hóa Ấn Độ và Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội) về việc thiết lập vị trí giáo sư chuyên ngành Ấn Độ học.

10. Biên bản ghi nhớ giữa Hội đồng giao lưu văn hóa Ấn Độ và ĐH Đà Nẵng về việc thiết lập vị trí giáo sư chuyên ngành Ấn Độ học.

11. Bản ghi nhớ hợp tác về kết nối thanh toán bán lẻ song phương bằng mã QR giữa Việt Nam và Ấn Độ thông qua kết nối giữa Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam với Công ty trách nhiệm hữu hạn Thanh toán quốc tế NPCI, Ấn Độ.

12. Biên bản ghi nhớ giữa Viện Công nghệ xạ hiếm Việt Nam và Công ty trách nhiệm hữu hạn Đất hiếm Ấn Độ (IREL).

13. Biên bản ghi nhớ giữa Dự án Tri thức Ấn Độ (Bộ Văn hóa Ấn Độ) và Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) về việc hợp tác trong một dự án thuộc Tri thức Ấn Độ (Gyan Bharatam).

Tầm nhìn chung mở ra chân trời mới
 

Có những khoảnh khắc hiếm hoi trong quan hệ quốc tế khi các quan hệ ngoại giao tiến hóa thành một điều còn mạnh mẽ hơn nhiều: một tầm nhìn chung. Những trao đổi cấp cao gần đây giữa Việt Nam và Ấn Độ đang cho thấy điều đó.

Những cơ hội đang nằm ở phía trước có tiềm năng thay đổi khổng lồ, không chỉ trên bầu trời mà còn trên các dòng kênh, đô thị, hệ thống tài chính số, các phòng thiết kế bán dẫn và trên hết là ở vốn con người.

Khi dòng nước gặp tầm nhìn
Với mạng lưới sông và kênh rạch dài gần 1.000km, TP.HCM từ lâu đã sở hữu một lợi thế chưa được khai thác đúng tầm - một lợi thế có thể tái định nghĩa giao thông đô thị nơi đây.

Trong các trao đổi giữa hai bên, một đề xuất đáng chú ý đã được đưa ra là tuyến đường thủy cao tốc nối sân bay quốc tế Long Thành (Đồng Nai) sắp vận hành với trung tâm TP.HCM.

Đây không chỉ là giải pháp giao thông, mà còn là một tuyên ngôn đổi mới. Với khoảng 14km kênh đào mới, tuyến đường này có thể rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa sân bay và TP, giảm áp lực cho hạ tầng đường bộ, tạo cho Việt Nam một đặc trưng giao thông đường thủy riêng có và nâng tầm trải nghiệm du lịch nhờ những hành trình vừa hiệu quả vừa giàu cảnh quan.

Nếu được triển khai chuẩn xác, dự án có thể đưa TP.HCM vào nhóm những đô thị toàn cầu nơi sông nước không còn là di sản của quá khứ mà trở thành huyết mạch của tương lai.

Tuyến metro đường thủy Kochi của Ấn Độ hôm nay đứng như một ví dụ điển hình cho thấy truyền thống và công nghệ có thể song hành. Là một hệ thống hybrid bền vững và tích hợp công nghệ cao, Kochi đã chứng minh giao thông đường thủy có thể vận hành hiệu quả, có khả năng nhân rộng, thân thiện với môi trường và kết nối liền mạch với các hệ thống giao thông đô thị khác. Điều này có thể biến hành trình đi lại hằng ngày thành một trải nghiệm.

Một mô hình như vậy, nếu được hiệu chỉnh theo địa hình Việt Nam, có thể chuyển hóa kết nối trên toàn khu vực TP.HCM, mở rộng đến Đồng bằng sông Cửu Long và Vũng Tàu, đồng thời tạo việc làm trong các lĩnh vực vận hành, kỹ thuật, dịch vụ và củng cố vị thế dẫn đầu của Việt Nam trong giao thông đô thị bền vững. Đây không phải sao chép, mà là một dạng tiến hóa thông minh.

Đây vẫn là những ý tưởng ở giai đoạn sơ khởi, mang tính thăm dò. Tuy nhiên, những cuộc trao đổi này đã cho thấy không gian hợp tác Ấn Độ - Việt Nam đang ngày càng mở rộng, trải dài trên nhiều lĩnh vực.

Tiềm năng đa chiều
Dù giao thông là biểu tượng dễ thấy nhất của chuyển hóa, chiều sâu thực sự của hợp tác Việt Nam - Ấn Độ nằm ở tiềm năng đa chiều. Đứng đầu danh sách đó, theo tôi, là tài chính số.

Hệ thống thanh toán hợp nhất (UPI) của Ấn Độ đã định nghĩa lại các giao dịch số, khiến chúng nhanh hơn, rẻ hơn và minh bạch hơn. Một phiên bản UPI cho Việt Nam có thể giảm sự phụ thuộc vào các mạng lưới thẻ quốc tế đắt đỏ, đẩy nhanh tài chính toàn diện và củng cố hệ sinh thái fintech trong nước. Điều này không chỉ là một bước chuyển công nghệ, mà còn là một dạng lợi thế kinh tế có tính nền tảng.

Lĩnh vực thứ hai là bán dẫn. Tham vọng bán dẫn đang lên của Ấn Độ kết hợp với thế mạnh sản xuất của Việt Nam có thể cho ra đời các chương trình đào tạo chung cho lực lượng kỹ thuật cao, các hệ sinh thái bán dẫn cũng như cơ hội định vị chiến lược trong chuỗi giá trị điện tử toàn cầu. Đây là điểm mà quan hệ đối tác chuyển từ hạ tầng sang vai trò dẫn dắt về vốn trí tuệ.

Khi cục diện khu vực chuyển động, việc đẩy mạnh hợp tác quốc phòng và an ninh hàng hải sẽ củng cố sức chống chịu, sự ổn định và niềm tin song phương. Kinh nghiệm của Ấn Độ trong vận hành các hệ sinh thái hạ tầng phức tạp - từ hiện đại hóa cảng biển, vận hành sân bay đến mạng lưới logistics tích hợp - bổ trợ trực tiếp cho tốc độ tăng trưởng của Việt Nam trong các lĩnh vực này.

Nền tảng từ giáo dục
Ở trung tâm của tất cả những điều trên - từ metro, bán dẫn đến fintech - là một lĩnh vực mang tính nền tảng: giáo dục. Thông qua các quan hệ đối tác học thuật sâu sắc hơn, Việt Nam và Ấn Độ có thể đào tạo lực lượng chuyên gia sẵn sàng cho tương lai trong những lĩnh vực có tác động cao, củng cố năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, đồng thời xây dựng đội ngũ lãnh đạo trên nhiều ngành công nghiệp và lĩnh vực quản trị. Hạ tầng dựng nên TP, nhưng chính giáo dục mới dựng nên quốc gia.

Hơn hai thập kỷ sống và làm việc tại Việt Nam, tôi đã nhiều lần chứng kiến sự đồng điệu rất tự nhiên giữa hai dân tộc Việt - Ấn. Sự đồng điệu ấy, hôm nay, đang có cơ hội bước sang một giai đoạn mới. Cả hai cùng coi trọng tri thức, sở hữu tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ, quyết tâm tiến lên và sự bền bỉ bắt rễ từ chiều sâu lịch sử.

Nghi lễ đón tiếp biệt lệ tại New Delhi
 

Tổng thống Droupadi Murmu và Thủ tướng Narendra Modi (bên trái) đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Ảnh: TTXVN

Giữa lòng thủ đô New Delhi, sân lễ Phủ Tổng thống Rashtrapati Bhavan của Ấn Độ vừa chứng kiến một buổi đón tiếp ngoại giao "vô tiền khoáng hậu".

Không chỉ là 21 phát đại bác vang rền hay thảm đỏ trang trọng, lễ đón cấp nhà nước dành cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đầy tính biểu tượng về vị thế biệt lệ của Việt Nam trong chính sách chiến lược của Ấn Độ cũng như mối quan hệ song phương đang ở giai đoạn nồng ấm.

Trong giao thức chuẩn, bục danh dự là nơi dành cho hai nhà lãnh đạo đồng cấp: nguyên thủ chủ nhà đón nguyên thủ khách quý. Thế nhưng trên bục danh dự ở Rashtrapati Bhavan có ba người: hai nhà lãnh đạo cao nhất của Ấn Độ cùng đứng trên bục danh dự đón tiếp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Việc Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cùng đứng trên bục danh dự với Tổng thống Droupadi Murmu để đón khách là một biểu tượng hiếm thấy. Ấn Độ muốn khẳng định rằng Việt Nam không chỉ nhận được sự tôn trọng về mặt lễ nghi (Tổng thống), mà còn nhận được sự cam kết thực thi chính trị mạnh mẽ nhất (Thủ tướng).

Điều này càng ý nghĩa hơn khi Ấn Độ vốn là quốc gia coi trọng lễ nghi truyền thống và sự phân cấp. Do đó sự đặc biệt trong đón tiếp đã xóa nhòa ranh giới "chủ - khách" để kiến lập thế "vai kề vai" cũng như tình bạn thắm thiết giữa hai nước Việt - Ấn.

Đây là lời khẳng định về sự nhất quán tuyệt đối của toàn bộ hệ thống chính trị Ấn Độ, từ người đứng đầu nhà nước đến người đứng đầu chính phủ, đều đồng lòng xoay quanh trục quan hệ với Việt Nam.

Biệt lệ của nước chủ nhà Ấn Độ dành cho Việt Nam còn được thể hiện ở nghi thức diễu binh. Khác với nghi thức thông thường khách phải đi duyệt đội ngũ, tại lễ đón này, khối đội quân danh dự Ấn Độ đã diễu binh qua bục để chào mừng khách.

Khi khách ngồi hoặc đứng tại vị trí trung tâm để quân đội diễu hành qua, vị thế của người khách được đặt vào tư thế "trung tâm của sự kính trọng". Nghi lễ không chỉ nằm ở bước chân uy nghiêm di chuyển mà nằm ở sự tôn trọng sâu sắc. Nó minh chứng cho một niềm tin chiến lược tin cậy của Ấn Độ dành cho Việt Nam đã bén rễ bền chặt.

Sự tiếp đón này phản ánh vị thế mới của Việt Nam: một quốc gia có nhiều sự tương đồng với Ấn Độ về độc lập, tự cường và đóng vai trò quyết định đến cục diện an ninh tại khu vực Biển Đông cũng như Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Từ nghi lễ cao nhất đến "mỏ neo" chiến lược
Chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Ấn Độ của Chủ tịch nước Tô Lâm kể từ khi nhậm chức vào tháng 4 vừa qua diễn ra vào thời điểm quan trọng: kỷ niệm một thập kỷ hai nước nâng mối quan hệ ngoại giao lên mức cao nhất - Đối tác chiến lược toàn diện.

Quan hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ hiện nay không chỉ dừng lại ở sự nồng ấm về ngoại giao mà đã thực sự trở thành một "mối liên kết cộng sinh" bền chặt trên cả 4 trụ cột: kinh tế, thương mại, đầu tư và quốc phòng. Hơn thế nữa, Ấn Độ là đối tác tích cực giúp Việt Nam đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế khác.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam là "trụ cột" trong chính sách Hành động phía Đông của Ấn Độ. Việt Nam không phải chỉ là một đối tác trên các diễn ngôn chính trị, mà là "trụ cột cốt lõi" của Ấn Độ và là "mỏ neo" cho sự ổn định của Ấn Độ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Lễ đón tiếp biệt lệ dành cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm báo hiệu những đột phá mới trong hợp tác quốc phòng, an ninh và kinh tế; khẳng định Việt Nam và Ấn Độ là những người bạn đồng hành cùng chia sẻ niềm tin cậy chiến lược tại châu Á. Sự biệt lệ mang ý nghĩa hai bên đã sẵn sàng nâng cấp các thỏa thuận kinh tế - chính trị lên một tầm cao mới và thực chất hơn.

Theo Tuoitre