Vũ khí điều khiển từ xa đã được sử dụng từ lâu, nhưng trí tuệ nhân tạo (AI) đang tiến gần đến giai đoạn có thể trực tiếp tham gia quyết định trên chiến trường.

Theo Đài Al Jazeera, công ty quốc phòng Ukraine DevDroid vào tháng 1 đã công bố video ghi lại khoảnh khắc binh sĩ Nga bị một robot trang bị trí tuệ nhân tạo (AI) bắt giữ, nhanh chóng thu hút sự chú ý toàn cầu.

Tuy nhiên theo các chuyên gia, đây không phải bước ngoặt bất ngờ mà là kết quả tất yếu của quá trình phát triển chiến tranh hiện đại, không chỉ diễn ra trên chiến tuyến ở Ukraine, mà còn lan rộng ra toàn cầu.

Nếu trước đây robot quân sự chủ yếu làm nhiệm vụ rà phá bom mìn hay trinh sát, tại Ukraine, vai trò của chúng đã mở rộng đáng kể.

Nhiều đơn vị tại nước này cho biết tới 70% hoạt động tiếp tế tiền tuyến hiện do robot đảm nhiệm, thay thế con người trong các nhiệm vụ vận chuyển đạn dược, lương thực, thuốc men và sơ tán thương binh khỏi khu vực nguy hiểm.

Sự hiện diện ngày càng rõ của robot trên chiến trường phản ánh xu hướng đã manh nha từ nhiều thập kỷ trước.

Tranh luận về AI trong chiến tranh thực ra đã nổi lên từ đầu những năm 2000, khi Mỹ triển khai drone MQ-1 Predator trong những cuộc tấn công tại Afghanistan. Việc sử dụng drone sau đó lan rộng sang Pakistan, Yemen và Somalia.

Khi AI ngày càng tinh vi, trọng tâm tranh luận không còn dừng lại ở điều khiển từ xa, mà chuyển sang câu hỏi lớn hơn rằng liệu máy móc có nên được trao quyền tự quyết trong việc xác định và tấn công mục tiêu.

Chuyên gia AI Toby Walsh (Đại học New South Wales) nhận định đây là "cuộc cách mạng thứ ba của chiến tranh".

Ngoài mặt đất, công nghệ cũng đang thay đổi chiến tranh trên biển, với các drone hải quân mang chất nổ, hệ thống tự hành dưới biển và robot chó phục vụ trinh sát hoặc rà phá bom mìn.

Trong những năm gần đây, tranh cãi về vũ khí hoàn toàn tự động hay "robot sát thủ" ngày càng gay gắt. Một báo cáo của Liên hợp quốc từng đề cập khả năng drone Kargu-2 của Thổ Nhĩ Kỳ đã tự động xác định và tấn công mục tiêu tại Libya năm 2020.

Hiện nay, dù nhiều hệ thống vẫn có con người kiểm soát, AI đã bắt đầu tham gia vào việc hỗ trợ xác định mục tiêu và ưu tiên tấn công.

Chuyên gia Anna Nadibaidze nhấn mạnh cần đặc biệt chú ý đến "thời gian và không gian dành cho phán đoán của con người trong chiến tranh".

Trong khi đó, ông Toby Walsh nhận định AI quân sự nếu không được kiểm soát có thể khiến xung đột trở nên "nhanh hơn, sát thương mạnh hơn và vượt ngoài khả năng phản ứng của con người".

Các chuyên gia cảnh báo những gì đang diễn ra nhiều khả năng sẽ định hình cách chiến tranh được tiến hành trong tương lai, buộc cộng đồng quốc tế phải sớm xây dựng khung pháp lý điều chỉnh AI trong quân sự.

Liên hợp quốc và nhiều tổ chức đang bắt đầu các cuộc thảo luận về việc kiểm soát vũ khí tự hành, tương tự như các hiệp ước từng được áp dụng với vũ khí hóa học trước đây.

Nguồn: Tuổi trẻ