Từ sơn trà đến mộc qua: Những loại trái cây “kỳ lạ” ẩn mình khắp vùng quê CH Séc

Những gì đang nở hoa và sắp tới

Mùa hoa thực ra đã bắt đầu từ cuối tháng Ba, khi các vườn hạnh nhân ở Hustopeče (Nam Morava) thoáng chốc nhuộm hồng. Khoảng thời gian này chỉ kéo dài vài tuần; hạt hạnh nhân được thu hoạch vào tháng Chín và dùng để chưng rượu mandlovice tại các lễ hội địa phương.

Tương tự là hoa anh đào và mơ phủ kín Nam Morava và Trung Séc vào giữa tháng Tư, dù thời gian nở lâu hơn một chút. Cả hai loại sau đó đều trở thành nguyên liệu cho mứt và rượu slivovitz trong các hầm rượu truyền thống của Séc.

Hiện tại, cải dầu (rapeseed) đang nở rộ và sẽ kéo dài thêm vài tuần. Đây là loại cây gây tranh cãi do quy mô canh tác lớn và tính thâm canh, nhưng nó được dùng để sản xuất dầu ăn, nhiên liệu sinh học và thức ăn chăn nuôi, khiến řepka trở thành một trong những cây trồng kinh tế quan trọng nhất ở quốc gia này.

Từ “rapeseed” bắt nguồn từ tiếng Latin rapa (củ cải). Ở Canada, người ta đổi tên thành “canola” vào những năm 1970 để tránh ý nghĩa không hay trong tiếng Anh. Người Séc đơn giản gọi là řepka, từ řepa (củ cải).

Sau cải dầu, sẽ là hoa anh túc đỏ dại (vlčí máky) trải thảm đỏ từ cuối tháng Năm đến tháng Sáu – không phải loại thu hoạch.

Tiếp theo là hoa anh túc trồng (mák) – một loại hoàn toàn khác. CH Séc là một trong những nước sản xuất hạt anh túc ăn được lớn nhất thế giới, dùng cho bánh makový koláč hoặc rắc lên mì. Khi nở vào tháng Sáu–Bảy, các cánh đồng có màu trắng nhạt và tím nhẹ, nhưng chỉ kéo dài 2–3 tuần trước khi cánh hoa rụng và tạo quả.

Tháng Sáu cũng có cây lanh (len) – loài hoa ít người từng thấy. Hoa màu xanh da trời, nở buổi sáng và rụng cánh vào buổi chiều. Lanh được trồng hàng thế kỷ ở Séc để làm vải linen, đặc biệt trong văn hóa thủ công Morava.

Sau đó là hoa oải hương vào cuối tháng Sáu và tháng Bảy, ngày càng phổ biến ở Séc, từ các trang trại ở Starovičky đến vùng gần Praha, chủ yếu dùng để sản xuất tinh dầu, mỹ phẩm và quà lưu niệm.

Cuối cùng là hướng dương vào tháng Bảy–Tám, chủ yếu để sản xuất dầu hướng dương và hạt ăn vặt.

Những loại trái cây “khó dịch”

Ai từng ở vùng quê Séc sẽ quen các loại như anh đào (třešně), mận (švestky), lê (hrušky). Nhưng bản đồ cộng đồng Na ovoce ghi nhận hàng nghìn cây trái hoang dã có thể thu hái công cộng, trong đó có nhiều loại không có tên tương đương trực tiếp trong tiếng Anh vì đã biến mất khỏi văn hóa ẩm thực ở nhiều nước.

Oskeruše: quả của cây “service tree”, gần như tuyệt chủng ở nơi khác châu Âu. Ở Séc được xem là báu vật nông thôn, vị giống giữa lê và chà là khi chín hoàn toàn.

Mišpule (medlar): trái thời trung cổ, phải để mềm gần như “quá chín” mới ăn được – quá trình này gọi là bletting.

Myrobalán: mận anh đào hoang dã, rất phổ biến ở Séc nhưng gần như không có trong văn hóa Anh–Mỹ.

Dřín: quả cây cornelian cherry, vị chua, thường dùng làm mứt và rượu.

Cách tìm chúng

Na ovoce là nền tảng cộng đồng bản đồ hóa hàng nghìn cây ăn quả, bụi cây và thảo mộc có thể tiếp cận công cộng ở CH Séc. Người dùng có thể xem trái cây gì đang vào mùa và ở gần mình. Triết lý là hái có trách nhiệm: lấy vừa đủ, không phá cây, tôn trọng tự nhiên.

Dù bản đồ dùng tiếng Séc, nó là một công cụ phổ biến cho những ai muốn khám phá mùa trái cây theo cách rất “địa phương” của vùng nông thôn Séc.

(Theo expats)