Tòa nhà số 438 trên phố Školní ở thị trấn Chrastava (Liberecký kraj) chuẩn bị bước sang một chương mới. Công trình có lịch sử phức tạp – từng là nhà thương, nhà dưỡng lão, rồi từ thập niên 80 là nhà trẻ mồ côi và sau đó là trại giáo dưỡng cho những thiếu niên có vấn đề nặng về kỷ luật. Nơi đây ghi dấu một vụ án chấn động, khi một học sinh dùng tua-vít đánh chết nữ giáo viên. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khu nhà cũng từng là mái ấm cho hàng trăm trẻ em Việt Nam.  

Giờ đây, Bộ Quốc phòng Cộng hòa Séc chuẩn bị tiếp quản khu nhà này và biến nó thành cơ sở cho lực lượng dự bị động viên.

Sẽ là trung tâm hậu cần, không phải doanh trại huấn luyện

“Bộ Quốc phòng dự kiến tiếp nhận công trình vào ngày 1/5/2026. Sau đó, tòa nhà sẽ được cải tạo theo nhu cầu của đơn vị, thực hiện theo từng giai đoạn tùy vào nguồn kinh phí được phân bổ,” bà Zdeňka Sobarňa Košvancová, phụ trách truyền thông tại Văn phòng Tổng tham mưu trưởng Quân đội Séc, cho biết.

Cơ sở này sẽ phục vụ làm nơi ăn ở, kho tàng và văn phòng cho Lữ đoàn 141 phòng thủ lãnh thổ, trực thuộc Bộ Chỉ huy quân sự vùng Liberec (KVV Liberec). Theo kế hoạch, ban đầu sẽ có khoảng 10 quân nhân chuyên nghiệp tới đây làm bộ khung tổ chức. Về lâu dài, tổng quân số dự kiến là 355 người, trong đó khoảng 50 quân nhân chuyên nghiệp, còn lại là lực lượng dự bị động viên, chỉ có mặt tại đây khi tham gia huấn luyện – trung bình khoảng bốn đợt mỗi năm.

“Khu nhà này không được sử dụng làm nơi huấn luyện thực địa. Các khóa huấn luyện sẽ diễn ra chủ yếu tại những thao trường quân sự chuyên dụng,” bà Košvancová nhấn mạnh, nhằm trấn an lo ngại của người dân địa phương về tiếng ồn hay các hoạt động quân sự nặng.

Ký ức về “trẻ em Chrastava” Việt Nam và “sân chơi MiG-15”

Tòa nhà số 438 có vị trí đặc biệt trong lịch sử Chrastava. Năm 1956, nơi đây trở thành một phần của câu chuyện di cư đặc biệt giữa Tiệp Khắc và Việt Nam. Trong khuôn khổ thỏa thuận liên chính phủ giữa Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Tiệp Khắc, khoảng 100 trẻ em Việt Nam từ 6 đến 13 tuổi đã được đưa tới sống, học tập tại nhà trẻ mồ côi Chrastava trong ba năm. Họ được người dân địa phương gọi bằng cái tên trìu mến “trẻ em Chrastava”.

Những đứa trẻ Việt Nam theo học tại trường địa phương, tham gia các câu lạc bộ thiếu nhi và dần được cộng đồng bản địa quý mến. Đoàn đại biểu từ Hà Nội và Praha thường xuyên tới thăm. Ngày 20/7/1957, nhà trẻ Chrastava vinh dự đón Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh – được người Việt gọi là “Bác Hồ” – cùng nhiều lãnh đạo cấp cao Tiệp Khắc khi đó, trong đó có Phó Thủ tướng Václav Kopecký và Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Oldřich Černík.

Đến năm 1959, phía Việt Nam quyết định đón hầu hết các em trở về, với lý do lo ngại các em mất dần bản sắc văn hóa gốc nếu ở lại châu Âu quá lâu.

Khoảng năm 1967, khu nhà lại trở thành tâm điểm chú ý với một “sự kiện” khác thường: trên khuôn viên của nhà trẻ xuất hiện một chiếc tiêm kích phản lực MiG-15 đã qua sử dụng, nguồn gốc từ Không quân Tiệp Khắc. Chiếc máy bay lập tức trở thành “sân chơi” độc đáo cho lũ trẻ, theo lời kể của các nhân chứng địa phương. Sau này, một chiếc MiG-15 phiên bản hai chỗ ngồi (MiG-15UI) khác cũng được đặt gần quảng trường của thị trấn. Hiện không còn tư liệu chính thức về việc hai chiếc máy bay này sau đó được chuyển đi đâu.

Từ biểu tượng ký ức đến cơ sở quân sự vùng

Quyết định chuyển giao tòa nhà số 438 cho quân đội mở ra một chương sử dụng mới cho công trình đã chứng kiến nhiều lớp lịch sử – từ phúc lợi xã hội, giáo dưỡng thiếu niên, những trang ký ức Việt–Séc, đến thảm kịch bạo lực trong trại giáo dưỡng.

Trong bối cảnh quân đội Séc củng cố lực lượng phòng thủ lãnh thổ và tìm cách gia tăng sức hấp dẫn với lực lượng dự bị, cơ sở tại Chrastava được kỳ vọng sẽ trở thành một điểm tựa hậu cần quan trọng của Lữ đoàn 141 trong vùng Liberec, dù không biến nơi đây thành một doanh trại huấn luyện quy mô lớn.

Theo Novinky