Tòa án tối cao Mỹ vừa ra phán quyết bác bỏ các mức thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt, cho rằng ông đã vượt quá thẩm quyền hiến định.

Theo Hãng tin Reuters, ngày 20-2 (giờ Mỹ), với tỉ lệ phiếu 6-3, Tòa án tối cao Mỹ đã tuyên bố việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt thuế quan là vượt quá thẩm quyền.

Vi phạm học thuyết "các vấn đề lớn"

Chánh án John Roberts nêu rõ trong bản phán quyết: "Tổng thống phải chỉ ra được sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội để biện minh cho việc khẳng định quyền lực áp thuế đặc biệt của mình. Ông ấy đã không làm được điều đó".

Theo đó, những quyết định có tác động kinh tế và chính trị sâu rộng bắt buộc phải có sự phê chuẩn cụ thể từ Quốc hội. Trước đó, chính học thuyết này cũng từng được dùng để chặn một số sắc lệnh quan trọng của cựu Tổng thống Joe Biden.

Tòa cho rằng cách diễn giải Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) của Nhà Trắng xâm phạm quyền lập pháp của Quốc hội và vi phạm "học thuyết các vấn đề lớn".

Thuế quan là công cụ trung tâm trong chính sách kinh tế và đối ngoại của ông Trump, đặc biệt sau khi ông trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025. Các biện pháp này đã châm ngòi cho căng thẳng thương mại với nhiều đối tác, gây biến động thị trường tài chính và làm gia tăng bất ổn kinh tế toàn cầu.

Số tiền thu thuế nhiều khả năng phải hoàn trả

Vụ việc được đưa ra Tòa án tối cao sau khi nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng cùng 12 bang của Mỹ - chủ yếu do Đảng Dân chủ lãnh đạo - khởi kiện và phản đối việc ông Trump đơn phương áp thuế mà không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Đáng chú ý, hai thẩm phán bảo thủ do chính ông Trump bổ nhiệm là Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett đã cùng phe đa số bác bỏ chính sách này. Trước đó, Tòa án tối cao đã ủng hộ ông Trump trong một loạt quyết định khác được ban hành theo thủ tục khẩn cấp kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng vào tháng 1-2025, sau khi các chính sách của ông bị tòa cấp dưới cản trở.

Theo ước tính, các mức thuế dựa trên IEEPA đã mang lại hơn 175 tỉ USD cho ngân khố Mỹ. Tuy nhiên, phán quyết mới mở ra khả năng khoản tiền này sẽ phải hoàn trả.

Dù chính quyền ông Trump tuyên bố sẽ tìm các cơ sở pháp lý khác để duy trì thuế quan, giới quan sát nhận định khó có công cụ nào thay thế được mức độ linh hoạt và sức ép mà IEEPA từng mang lại.

Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng cho biết chính quyền ông Trump vẫn sẽ tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác để duy trì các mức thuế hiện có, bao gồm việc viện dẫn các điều khoản về "an ninh quốc gia" hoặc "trả đũa thương mại không công bằng".

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những giải pháp thay thế này sẽ thiếu sự linh hoạt và sức mạnh "tức thì" như đạo luật IEEPA mà ông Trump vừa bị tước bỏ.

Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội thẩm quyền ban hành thuế và thuế quan, chứ không phải Tổng thống. Dẫu vậy, ông Trump đã viện dẫn IEEPA để áp thuế lên gần như mọi đối tác thương mại của Mỹ mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội.
Theo đó, IEEPA cho phép Tổng thống điều tiết thương mại trong tình trạng khẩn cấp quốc gia, và ông Trump là Tổng thống đầu tiên sử dụng đạo luật này để áp thuế, trong bối cảnh ông mở rộng mạnh mẽ ranh giới quyền lực hành pháp kể từ khi trở lại cầm quyền - từ siết nhập cư, sa thải quan chức liên bang, triển khai quân đội trong nước đến các chiến dịch quân sự ở nước ngoài.
Ông Trump mô tả thuế quan là thiết yếu đối với an ninh kinh tế Mỹ, dự báo đất nước sẽ "không có khả năng tự vệ và bị hủy hoại" nếu thiếu chúng.
Do đó, phán quyết lần này được xem là bước ngoặt vì đã đặt ra giới hạn rõ ràng hơn đối với quyền lực của Tổng thống trong ban hành thuế, và đặc biệt đã làm suy yếu đáng kể "vũ khí thuế quan" mà ông Trump theo đuổi suốt thời gian qua.

Theo Tuoitre