Thủy điện cạn nước, lưới điện thêm căng thẳng

2/3 thủy điện lớn nhất Việt Nam (thủy điện Sơn La và Lai Châu) đã xuống mực nước chết, lòng hồ cạn trơ đáy. Duy nhất hồ thủy điện Hòa Bình còn nước và có thể duy trì phát điện. Nhiều thủy điện khác chạy máy cầm chừng.

Việc không thể huy động được nguồn điện từ các thủy điện đã ảnh hưởng tới việc quản lý, vận hành hệ thống điện và cung cấp điện cho sinh hoạt của người dân, cũng như sản xuất của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.

Vận hành dưới mực nước chết
Những ngày đầu tháng 6, phóng viên Tuổi Trẻ có mặt tại Nhà máy thủy điện Sơn La (thủy điện lớn nhất Việt Nam với công suất 2.400MW), ghi nhận từ đỉnh đập có thể thấy rõ mực nước hồ thủy điện này tụt xuống thấp hơn 30 – 40m so với vạch mực nước dâng bình thường cho phép (215m, tính từ mặt nước biển).

Ông Mai Đức Tiệp, quản đốc phân xưởng vận hành, Nhà máy thủy điện Sơn La, cho biết kể từ khi tổ máy đầu tiên đi vào hoạt động năm 2010, đây là lần đầu tiên mực nước hồ thủy điện Sơn La xuống mức thấp kỷ lục và nhà máy phải vận hành dưới mực nước chết (175m).

“Mấy hôm nắng nóng cao điểm, tất cả sáu tổ máy đều hoạt động. Những ngày gần đây, các tổ máy gần như dừng hoạt động, nếu chạy thì cũng rất hạn chế vì hồ đã ở mực nước chết”, ông Tiệp nói.

Tại khu vực trung tâm vận hành của nhà máy, sáu kỹ sư căng mình túc trực, theo dõi hệ thống vận hành. Năm tổ máy ngừng hoạt động nhưng được kích hoạt ở trạng thái luôn sẵn sàng phát điện khi có yêu cầu.

“Trong điều kiện mực nước chết, cột nước tổ máy giảm, tuôc bin có nguy cơ rung, đảo tổ máy, nhiệt độ các tổ máy có nguy cơ tăng lên nên nhà máy phải bố trí tăng người đi kiểm tra thiết bị, tăng cường chu kỳ kiểm tra”, ông Tiệp chia sẻ.

“Ở điều kiện bình thường, khoảng hai giờ các tổ máy được kiểm tra một lần, nhưng khi vận hành dưới mực nước chết thì một giờ hoặc 30 phút phải kiểm tra để đảm bảo không hỏng hóc, sẵn sàng đáp ứng điện lưới khi có yêu cầu”, ông Tiệp nói thêm và thông tin ở phía hạ du nhà máy, đơn vị cũng tranh thủ nạo vét đất đá nhằm tăng thêm công suất phát điện.

Cách đập thủy điện Sơn La chừng 300km về phía thượng lưu, Nhà máy thủy điện Lai Châu (công suất 1.200MW, lớn thứ ba Việt Nam) gần như không hoạt động do đã xuống dưới mực nước chết 5m (hiện 265m).

Ông Khương Thế Anh, tổng giám đốc Công ty thủy điện Sơn La, cũng cho hay từ khi đưa vào vận hành đến nay, lần đầu tiên cả Nhà máy thủy điện Sơn La và Nhà máy thủy điện Lai Châu vận hành dưới mực nước chết.

Theo ông Anh, mùa mưa năm 2022 trên lưu vực sông kết thúc sớm nên lượng nước tích trữ trong các hồ bị suy giảm, đặc biệt năm tháng đầu năm 2023 lưu lượng nước về các hồ chứa Sơn La và Lai Châu chỉ bằng 51% so với cùng kỳ năm 2022.

Thêm nữa, 11 hồ chứa bên Trung Quốc cũng không tích được nước nên lượng nước về hồ Lai Châu, Sơn La suy giảm nghiêm trọng.

“Đây là lần đầu tiên thủy điện Sơn La và Lai Châu vận hành dưới mực nước chết. Các tổ máy thủy điện Sơn La và Lai Châu có công suất mỗi tổ là 400MW nhưng khi vận hành ở dưới mực nước chết chỉ đạt 200 – 250MW (bằng 50 – 60% công suất).

Đồng thời sau giai đoạn này phải dừng các tổ máy để kiểm tra, bảo dưỡng với mục tiêu cung cấp điện với khả năng có thể”, ông Thế Anh nói.

Thủy điện Hòa Bình cầm cự 12 – 13 ngày
Hiện Nhà máy thủy điện Hòa Bình là thủy điện duy nhất trên hệ thống thủy điện bậc thang sông Đà còn khả năng cung ứng điện.

Ông Phạm Văn Vương – giám đốc Công ty thủy điện Hòa Bình, cho biết những ngày cuối tháng 5 và đầu tháng 6 vừa qua do thiếu hụt nguồn nên thủy điện thường huy động công suất ở mức cao, mực nước hồ xuống khá nhanh do hầu như không có nước về trên lưu vực sông Đà.

Thủy điện Sơn La thì đã xuống mực nước chết, không còn khả năng cung cấp nước bổ sung cho hồ Hòa Bình.

Lúc 17h chiều 8-6, mực nước hồ thủy điện Hòa Bình chỉ còn 103,45m, giảm gần 6m so với cách đây hai tuần, trong khi lưu lượng nước về hồ chỉ khoảng 40m3/s.

Theo ông Vương, hiện nay tám tổ máy sẵn sàng vận hành nhưng nhà máy phải điều chỉnh theo giờ theo yêu cầu của hệ thống, có thời điểm tối đa 1.920MW, có thời điểm phát thấp.

Nếu cứ tiếp tục khai thác cao thì mực nước hồ sẽ tiếp tục xuống nhanh, cột áp phát điện sẽ không đủ định mức, ảnh hưởng đến khả năng phát công suất tối đa của nhà máy.

Ông Vương cho hay hiện nay lượng dự trữ công suất miền Bắc của các nhà máy thủy điện khác hầu như không còn, lượng nước về trên lưu vực sông Đà trong tháng 6 dự báo vẫn thấp, thủy điện Hòa Bình vừa phải đảm bảo dự trữ công suất, vừa phải đảm bảo dự trữ sản lượng cho thời gian tới.

Trước tình hình đó, chúng tôi phối hợp cùng với Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia, sẵn sàng vận hành với các kịch bản theo yêu cầu của hệ thống điện quốc gia”, ông Vương nói và cho biết nếu vận hành liên tục tối đa thì khoảng 12 – 13 ngày hồ Hòa Bình sẽ xuống mực nước chết (80m).

(Nguồn: Tuoitre)