Người dân ngày càng tìm đến cơ quan chấp hành án nhiều hơn trong các trường hợp không trả tiền cấp dưỡng. Trong 5 tháng đầu năm, số vụ việc liên quan đến cấp dưỡng do Phòng Chấp hành án khởi động đã tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đến cuối tháng 5 năm ngoái, các chấp hành viên xử lý khoảng 1.600 vụ đòi cấp dưỡng, thì cùng kỳ năm nay con số này đã vượt 2.100 vụ. Thông tin này được người phát ngôn của Phòng Chấp hành án, ông David Šimoník, xác nhận với Đài Truyền hình Séc.

Theo Hiệp hội Các gia đình đơn thân, số lượng vụ cưỡng chế tăng có thể chịu tác động từ các điều kiện của khoản trợ cấp hợp nhất, còn gọi là “siêu trợ cấp”. Từ đầu năm mới, một sửa đổi luật đã có hiệu lực, theo đó việc không trả tiền cấp dưỡng không còn là hành vi phạm tội. Tuy nhiên, chính phủ hiện tại muốn tái hình sự hóa hành vi này.

Mỗi tháng tăng thêm khoảng 100 đơn đề nghị cưỡng chế
Theo Phòng Chấp hành án, mỗi tháng trong năm nay có nhiều hơn khoảng 100 đơn yêu cầu cưỡng chế đối với các trường hợp trốn trả cấp dưỡng so với năm ngoái.

“Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5 năm ngoái, có từ 1.550 đến 1.650 vụ cưỡng chế nhằm thu hồi tiền cấp dưỡng cho trẻ em chưa tự lập. Năm nay, con số này tăng lên khoảng 2.100 đến 2.200 vụ,” ông Šimoník, người phát ngôn của Phòng Chấp hành án, cho biết.

Hiệp hội Các gia đình đơn thân, nơi cung cấp dịch vụ tư vấn, cũng ghi nhận xu hướng gia tăng tương tự.

“Chúng tôi ghi nhận số cuộc tư vấn qua đường dây nóng miễn phí tăng khoảng 20%. Đồng thời, số phụ huynh đề nghị chúng tôi hỗ trợ khởi động thủ tục cưỡng chế thu hồi cấp dưỡng tăng khoảng 16% so với mức trung bình trong giai đoạn 2023–2025,” bà Iveta Novotná, Giám đốc Hiệp hội Các gia đình đơn thân, xác nhận.

“Trong những tháng đầu năm nay, nhiều phụ huynh tìm đến chúng tôi vốn trước đây quen xử lý việc không trả cấp dưỡng chủ yếu bằng cách nộp đơn tố giác hình sự. Sau khi khung pháp lý thay đổi, họ bắt đầu tìm kiếm những phương thức khác để đòi khoản cấp dưỡng còn nợ,” bà Novotná cho biết.

Từ tháng 1, việc không trả tiền cấp dưỡng không còn bị xem là tội phạm, ngoại trừ các trường hợp đứa trẻ bị đe dọa trực tiếp bởi cảnh thiếu thốn.

Thủ tục cưỡng chế được tiến hành như thế nào
Đơn đề nghị khởi động thủ tục cưỡng chế do bên bị thiệt hại nộp cho chấp hành viên tư pháp, có thể với sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ. Sau đó, chấp hành viên sẽ đề nghị tòa án giao thẩm quyền tiến hành cưỡng chế, rồi bắt đầu xác minh tài sản của con nợ.

“Siêu trợ cấp” có thể là yếu tố tác động
Theo bà Novotná, một yếu tố quan trọng dẫn tới việc nhiều người khởi động thủ tục thu hồi nợ là việc áp dụng “siêu trợ cấp” – cơ chế hợp nhất các khoản trợ cấp nhà ở, sinh hoạt và trợ cấp trẻ em.

Quyền được hưởng “siêu trợ cấp” được tính toán dựa trên thu nhập của hộ gia đình. Trong đó, khoản cấp dưỡng mà phụ huynh không chủ động đi đòi cũng sẽ tự động được tính vào thu nhập của hộ, ngay cả khi trên thực tế họ không nhận được khoản tiền này.

“Khi xem xét quyền hưởng siêu trợ cấp, khoản cấp dưỡng đã được tòa án tuyên nhưng phụ huynh còn lại trên thực tế không thanh toán vẫn bị tính vào thu nhập của hộ gia đình. Nếu phụ huynh muốn được hưởng khoản cấp dưỡng thay thế – vốn không bị tính vào thu nhập hộ – thì họ buộc phải khởi động thủ tục đòi khoản cấp dưỡng đó. Chính vì thay đổi này mà trong những tháng gần đây, rất nhiều phụ huynh đã tìm đến chúng tôi nhờ hỗ trợ,” bà Novotná giải thích.

Điều kiện hưởng cấp dưỡng thay thế
Điều kiện cơ bản để được nhận cấp dưỡng thay thế – tức phải bắt đầu thủ tục đòi nợ – thực tế không thay đổi kể từ khi chính sách này được áp dụng. Tuy nhiên, các phụ huynh bị ảnh hưởng chỉ bắt đầu thay đổi cách tiếp cận trong năm nay.

“Chúng tôi đã chuẩn bị cho khả năng số hồ sơ tăng ngay từ khi chế độ cấp dưỡng thay thế được triển khai từ ngày 1/7/2021. Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra và số lượng khách hàng trong những năm sau đó tương đối ổn định. Vì vậy, đợt gia tăng hiện nay sau các điều chỉnh pháp lý trong năm nay được chúng tôi xem là thay đổi thực sự rõ nét đầu tiên trong hành vi của các bậc phụ huynh,” bà Novotná nói.

Theo số liệu của Hiệp hội Các gia đình đơn thân, một tín hiệu tích cực là các phụ huynh đang hành động sớm hơn. Nếu như năm 2023, trung bình họ chỉ tìm đến trung tâm tư vấn sau 14,3 tháng không nhận được cấp dưỡng, thì trong nửa đầu năm nay, khoảng thời gian này đã rút xuống còn 11,3 tháng.

Có thể bị hình sự hóa trở lại
Dù vậy, việc không trả tiền cấp dưỡng có thể một lần nữa bị coi là hành vi phạm tội. Dự luật sửa đổi do liên minh cầm quyền đề xuất hiện đang chờ được đọc lần hai tại Hạ viện.

Nguồn ČT24