Trước bầu cử, Chủ tịch phong trào ANO Andrej Babiš thường có những phát biểu công kích người tị nạn Ukraine. Tuy nhiên, chính phủ do ông lãnh đạo hiện lại đang thực hiện các bước đi khá cởi mở đối với họ. Chương trình cấp “giấy phép cư trú dài hạn đặc biệt” vẫn tiếp tục được duy trì — đây là cơ chế do chính phủ tiền nhiệm của Petr Fiala (ODS) đưa ra năm ngoái, cho phép người sở hữu được đảm bảo ở lại Cộng hòa Séc ít nhất thêm 5 năm và có cơ hội xin vĩnh trú. Năm nay cũng như năm ngoái, số người quan tâm rất lớn.

“Có tổng cộng 56.500 người bày tỏ mong muốn xin loại cư trú dài hạn đặc biệt này,” người phát ngôn Bộ Nội vụ Hana Malá cho biết. Người tị nạn Ukraine có thể đăng ký quan tâm đến cuối tháng 4, và hiện Bộ Nội vụ sẽ kiểm tra xem họ có đáp ứng các điều kiện khá nghiêm ngặt hay không.

Chính phủ hiện tại vẫn giữ nguyên các điều kiện như thời chính phủ Fiala. Theo đó, người nộp đơn phải có thu nhập thô tối thiểu 440.000 korun mỗi năm, và với mỗi thành viên khác trong gia đình, yêu cầu tăng thêm 110.000 korun.

Năm ngoái có khoảng 82.000 người quan tâm, nhưng chỉ khoảng 16.000 người thực sự đáp ứng đủ điều kiện. Những người được cấp loại cư trú này sẽ có bảo đảm ở lại Séc thêm 5 năm và mở đường cho việc xin vĩnh trú (trvalý pobyt).

Họ không còn phải phụ thuộc vào chế độ “bảo vệ tạm thời” như các người tị nạn khác — loại quy chế chỉ được gia hạn từng năm và chưa rõ tương lai sau khi chiến tranh tại Ukraine kết thúc. Thông qua việc cấp cư trú dài hạn, chính phủ đang tạo sự ổn định lâu dài cho ít nhất một phần người tị nạn.

Tuy nhiên, hồi tháng 6 năm ngoái, Thủ tướng Andrej Babiš từng chỉ trích chính phủ khi đó rằng: “Thay vì hỗ trợ phụ nữ Séc sinh con tại quê hương mình, họ lại muốn khuyến khích phụ nữ nước ngoài ở lại và sinh con.” Ông ám chỉ một kế hoạch được cho là nhằm hỗ trợ phụ nữ Ukraine sinh con, nhưng cựu Bộ trưởng Lao động và Xã hội Marian Jurečka đã bác bỏ điều này.

Nhà phân tích chính trị Michal Malý từ Khoa Khoa học Xã hội của Charles University cho rằng: “Trước bầu cử là một tình huống khác. Phong trào ANO muốn đạt kết quả đủ mạnh để thành lập chính phủ một đảng mà không cần đối tác liên minh, và để làm được điều đó họ cần cả lá phiếu của cử tri có xu hướng dân tộc chủ nghĩa từ SPD hoặc Stačilo!, vì vậy mới có kiểu phát ngôn như vậy.”

Khi đó, ông Babiš cũng từng phủ nhận việc Cộng hòa Séc được hưởng lợi kinh tế từ người tị nạn. “Đừng tin khi họ nói rằng chúng ta thu được nhiều hơn chi ra, điều đó không đúng,” ông tuyên bố. Tuy nhiên, cùng thời điểm đó ông cũng nói trong một cuộc tranh luận: “Chúng ta có những người Ukraine đến đây trước chiến tranh và chúng ta rất cần họ, nhưng chúng ta cũng cần cả những người đến sau chiến tranh. Agrofert hiện sử dụng 1.600 lao động Ukraine.”

Theo Malý: “Tôi tin chắc rằng Andrej Babiš hoàn toàn hiểu thực tế kinh tế về đóng góp của người tị nạn Ukraine.”

Ngay cả Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová (ANO) cuối tháng 4 cũng phát biểu: “Tất cả người Ukraine đang làm việc tại đây đều đóng thuế, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cho chúng ta, nên phải cảm ơn họ vì chúng ta cần họ.”

Chủ tịch Hiệp hội Thương mại và Du lịch Tomáš Prouza trước đó cũng nhận định: “Nếu người Ukraine rời đi với số lượng lớn, về cơ bản cả Cộng hòa Séc sẽ ngừng hoạt động.”

SPD vẫn tiếp tục chỉ trích

Trong khi đó, phong trào SPD vẫn giữ lập trường cứng rắn với người Ukraine. Chủ tịch Hạ viện kiêm lãnh đạo SPD Tomio Okamura tuyên bố: “Tôi yêu cầu chấm dứt ngay lập tức cái gọi là bảo vệ tạm thời cho người Ukraine tại Cộng hòa Séc, đồng thời ngừng mọi khoản trợ cấp dành cho họ.”

Trên thực tế, số lượng người tị nạn Ukraine tại Séc vẫn tiếp tục tăng nhẹ. Theo thống kê mới nhất, hiện có hơn 384.000 người, trong khi một năm trước là 371.000 người.

Việc tiếp tục cấp cư trú dài hạn cho một bộ phận người tị nạn cũng được cựu Bộ trưởng Nội vụ Vít Rakušan, đồng thời là lãnh đạo STAN, đánh giá tích cực — chính ông là người đưa ra cơ chế này ban đầu.

“Tôi sẽ không chỉ trích điều mà chính tôi đã tạo ra. Nếu tôi còn ở Bộ Nội vụ, tôi có lẽ sẽ cân nhắc mở rộng chương trình này vì điều kiện hiện tại khá nghiêm ngặt. Nhưng việc tiếp tục duy trì nó là điều tốt,” ông nói với Novinky.

(Theo Novinky)