Vấn đề sức khỏe tâm thần của trẻ em đang trở thành chủ đề ngày càng được quan tâm tại Cộng hòa Séc. Tuy nhiên, số lượng chuyên gia tâm lý và giáo viên giáo dục đặc biệt lại không đáp ứng đủ nhu cầu. Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga (ANO) đã hứa sẽ “đưa các ngành nghề này vào hệ thống” thông qua cuộc cải cách giáo dục đại học sắp tới. Jan Vöröš Mušuta từ tổ chức EDUin tin rằng tình hình có thể được cải thiện nhờ một nghị định mới nhằm giảm bớt sự chênh lệch giữa các khu vực. Đại diện tổ chức Učitel naživo cũng đặt nhiều kỳ vọng vào thay đổi này.

Nhu cầu đối với các cơ sở tư vấn học đường đã tăng liên tục trong thời gian dài, theo dữ liệu của Thanh tra Giáo dục Séc. Tuy nhiên, điểm yếu của hệ thống – bao gồm các trung tâm tư vấn tâm lý sư phạm (PPP) và các trung tâm giáo dục đặc biệt (SPC) – là thiếu năng lực và nhân sự. Các chuyên gia tại đây phải chăm sóc ngày càng nhiều học sinh, trong khi tính chất công việc của họ cũng thay đổi đáng kể trong những năm gần đây.

Việc chẩn đoán học sinh hiện gắn liền với khối lượng thủ tục hành chính lớn, khiến công tác hỗ trợ lâu dài cho học sinh bị xem nhẹ. “Tại năm khu vực, hoạt động phổ biến nhất của các giáo viên giáo dục đặc biệt là làm giấy tờ hành chính,” các thanh tra lưu ý. Số lượng giáo viên giáo dục đặc biệt tính theo biên chế toàn thời gian đã tăng trong hai năm qua, nhưng số lượng chuyên gia tâm lý hầu như không thay đổi.

Theo giám đốc chương trình của EDUin, ông Vöröš Mušuta, các trung tâm tư vấn hiện đã trở thành “cỗ máy sản xuất các biện pháp hỗ trợ”. Ông đồng tình với kết luận của thanh tra giáo dục rằng các chuyên gia chủ yếu chỉ xử lý giấy tờ và đưa ra khuyến nghị, bởi việc hỗ trợ học sinh chỉ được thực hiện khi có báo cáo chẩn đoán chính thức. Chỉ dựa trên báo cáo đó, nhà nước mới cấp kinh phí hỗ trợ.

“Tuy nhiên, chính vì vậy mà các trung tâm tư vấn không còn đủ thời gian cho các công việc khác. Những hoạt động như hướng dẫn chuyên môn cho trường học, phòng ngừa hay can thiệp sớm đều bị xem nhẹ,” Mušuta nói với CNN Prima NEWS. Theo ông, hệ thống tài trợ hiện nay đã tạo ra khoảng cách rất lớn giữa các vùng về năng lực và mức độ quá tải của các chuyên gia.

Nơi ở quyết định mức hỗ trợ

“Điều còn thiếu là sự hướng dẫn chuyên môn mạnh mẽ hơn từ cấp nhà nước, tức Bộ Giáo dục và Viện Sư phạm Quốc gia. Hiện chưa có yêu cầu khách quan và rõ ràng cho công tác chẩn đoán,” vị giám đốc chương trình của tổ chức giáo dục cảnh báo.

Jarmila Čechová, người phụ trách nhóm Učitelský kmen trong tổ chức Učitel naživo, cũng chỉ ra áp lực ngày càng tăng đối với các trung tâm tư vấn. “Báo cáo thanh tra cho thấy mức độ hỗ trợ dành cho học sinh gặp khó khăn phụ thuộc vào nơi các em sinh sống. Có sự khác biệt rất lớn giữa các vùng về số lượng khách hàng trung bình mà mỗi chuyên gia toàn thời gian phải phụ trách. Chênh lệch giữa vùng có số lượng khách hàng cao nhất và thấp nhất là tới 168 người mỗi năm cho một chuyên viên PPP,” bà nhấn mạnh.

Số lượng học sinh phụ trách có liên quan trực tiếp đến chất lượng và cường độ dịch vụ được cung cấp. “Mức độ khó khăn của học sinh cũng khác nhau, từ đó dẫn tới việc khuyến nghị các biện pháp hỗ trợ như trợ giảng cũng không đồng đều,” Čechová cho biết.

Nghị định mới có thể giúp cải thiện?

Theo các chuyên gia, khả năng tiếp cận các dịch vụ tư vấn học đường có thể được cải thiện nhờ sửa đổi nghị định nhằm thiết lập hệ thống tài trợ mới cho các cơ sở này. Kinh phí sẽ không còn được phân bổ theo định mức của từng vùng hay toàn quốc như hiện nay, mà dựa trên hệ thống dữ liệu thống nhất toàn quốc. Thay đổi này dự kiến có hiệu lực từ tháng 1 năm tới và được kỳ vọng sẽ giảm bớt sự chênh lệch lớn giữa các khu vực.

“Hiện nay việc phân bổ tài chính phụ thuộc vào từng vùng. Nhờ sửa đổi nghị định, các cơ sở sẽ được tài trợ đồng đều bất kể hoạt động ở khu vực nào,” Mušuta nhấn mạnh. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng điều quan trọng là thay đổi này không chỉ nằm trên giấy – Bộ Giáo dục phải tìm đủ nguồn kinh phí để thực hiện. Theo kế hoạch, nghị định mới sẽ bổ sung thêm 270 giáo viên giáo dục đặc biệt vào hệ thống, đồng nghĩa cần tăng thêm khoảng 244 triệu korun khi tính đến mức tăng lương trung bình 5%.

Theo Čechová, bản sửa đổi lớn của Luật Giáo dục do chính phủ trước đây thông qua đã mang lại nhiều biện pháp mang tính hệ thống, trong đó có đề xuất cập nhật nghị định nói trên. “Các định mức mới cũng sẽ thống nhất cách tài trợ, bất kể cơ sở đó thuộc vùng nào hay do ai thành lập. Việc thành lập các khu vực phụ trách cố định cho PPP cũng sẽ giúp đảm bảo khả năng tiếp cận đồng đều trên toàn Séc. Các trung tâm do tỉnh, thành phố hoặc liên minh các thành phố quản lý sẽ có nhiệm vụ rõ ràng trong việc hỗ trợ trực tiếp các trường học tại địa phương,” bà nhắc lại.

Cần thêm nhiều sinh viên tốt nghiệp vào trường học

Theo các chuyên gia, việc theo dõi nhu cầu riêng của từng khu vực cũng rất cần thiết. “Việc thu thập dữ liệu có hệ thống về hoạt động của các trung tâm tư vấn sẽ giúp nhà nước đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng thực tế và hỗ trợ đúng nơi đang có khoảng cách lớn nhất,” Čechová nói.

Theo bà, lãnh đạo các trung tâm tư vấn cũng mong muốn có cách hiểu thống nhất hơn về các quy định pháp luật, được thông báo sớm về những thay đổi sắp tới cũng như nhận được hỗ trợ chuyên môn và tư vấn. Bà cũng nhắc tới nhu cầu cải thiện điều kiện lương cho các nhà tâm lý học và giáo viên giáo dục đặc biệt, đồng thời tạo điều kiện phát triển nghề nghiệp và cá nhân cho họ.

Một giải pháp khác là tăng số lượng sinh viên tốt nghiệp các ngành liên quan. “Lý tưởng nhất là xây dựng mô hình tương tự nghề giáo viên, nơi các trường học trực tiếp tham gia đào tạo thế hệ chuyên gia tương lai thông qua các giáo viên hướng dẫn thực hành,” Čechová kết luận.

Bộ trưởng Plaga cũng đang hướng tới mục tiêu tương tự. “Ngày nay chúng ta kỳ vọng ở giáo dục những điều hoàn toàn khác trước đây. Chúng ta phải chú trọng nhiều hơn đến tình trạng tâm lý của trẻ em, vì vậy cần đưa những ngành nghề hỗ trợ này vào hệ thống thông qua cải cách giáo dục đại học,” ông phát biểu trên CNN Prima NEWS.

Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng việc xây dựng ngân sách cho năm tới sẽ rất khó khăn. “Có lẽ đây sẽ là ngân sách khó khăn nhất từ trước đến nay. Nhưng tôi sẵn sàng thỏa hiệp nếu thấy ngân sách của bộ sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Chúng ta buộc phải làm điều đó,” Plaga cho biết, đồng thời nhấn mạnh rằng trong giáo dục không tồn tại giải pháp đơn giản có thể giải quyết vấn đề chỉ trong nửa năm. Theo kế hoạch lập pháp của chính phủ, đến cuối năm ông sẽ trình lên hội đồng liên minh những định hướng cơ bản của luật giáo dục đại học mới.

Đối với các trung tâm PPP, mục tiêu chính của các thay đổi là cải thiện việc chẩn đoán nhu cầu giáo dục đặc biệt và xác định các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Sau đó, các trung tâm này sẽ hỗ trợ thực hiện các bước cụ thể. Trong khi đó, các trung tâm SPC phụ trách học sinh có những dạng khuyết tật hoặc hạn chế sức khỏe cụ thể, Čechová từ tổ chức Učitel naživo giải thích.

(Theo CNN Prima NEWS)