Tình trạng hạn hán tại Séc đang tiếp tục gia tăng và được dự báo sẽ còn xấu đi trong những ngày tới khi lượng mưa gần như không đáng kể ít nhất đến giữa tuần sau. Không chỉ ảnh hưởng tới mực nước sông ngòi, hạn hán còn có thể kéo theo thiệt hại nông nghiệp, suy giảm rừng và tác động cả đến sản xuất điện.

Theo đánh giá mới nhất, khu vực Morava hiện có tình hình nghiêm trọng hơn Bohemia và với dự báo thời tiết hiện nay, mức độ khô hạn sẽ còn tiếp tục tăng. Trong ít nhất 5 ngày tới, hầu như sẽ không có mưa, trong khi những đợt mưa đáng kể cũng khó xuất hiện trước cuối tuần tới.

Nhà khí hậu học Pavel Zahradníček cho biết nguyên nhân của đợt hạn hán hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu mưa trong thời gian gần đây, mà còn bắt nguồn từ mùa đông ít tuyết và mùa xuân khô bất thường. Theo Viện Khí tượng Thủy văn Séc (ČHMÚ), mùa xuân năm nay thậm chí là mùa xuân khô nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 1961.

Mực nước sông xuống thấp, nông nghiệp đối mặt thiệt hại
Biểu hiện rõ nhất hiện nay là tình trạng thiếu nước trên các con sông. Dữ liệu từ trang raft.cz cho thấy phần lớn các tuyến sông đều hiện màu đỏ trên bản đồ, đồng nghĩa không thể lưu thông bằng thuyền.

Theo ông Zahradníček, hạn nông nghiệp sẽ bộc lộ rõ hơn sau một độ trễ nhất định, chủ yếu qua năng suất cây trồng suy giảm. “Nông dân ước tính thiệt hại do hạn hán ở mức 10-40%”, ông nói, đồng thời cho biết mức này tương tự các năm 2018 hoặc 2012. Riêng năm 2012, theo ông, năng suất cây trồng là thấp nhất trong vòng 60 năm.

Hạn hán cũng có thể tác động muộn hơn tới rừng, khi cây cối bắt đầu khô dần trong thời gian tới.

Khô hạn kéo dài ở tầng đất sâu
Dù độ ẩm đất trong năm nay có lúc dao động theo các đợt mưa ngắn, nhưng các cải thiện chủ yếu chỉ diễn ra ở lớp đất nông sâu đến 40 cm. Trong khi đó, vấn đề nghiêm trọng hơn nằm ở lớp đất sâu từ 40 đến 100 cm - khu vực phản ánh tình trạng hạn kéo dài.

“Chúng ta đang có vấn đề ở các tầng đất sâu 40-100 cm, đó là dấu hiệu của hạn hán dài hạn. Chỉ lớp đất trên cùng đến 40 cm được cải thiện, nhưng vì không có những đợt mưa kéo dài nên không thể phục hồi hoàn toàn. Sự cải thiện chỉ là ngắn hạn, còn về dài hạn thì tình hình vẫn xấu”, ông Zahradníček cảnh báo.

Không chỉ đất, mực nước ngầm cũng đang ở mức dưới trung bình, cả ở các giếng nông lẫn giếng sâu.

Chuyên gia khí hậu cũng lưu ý rằng việc cảnh quan vẫn còn xanh không đồng nghĩa với việc có đủ nước. Theo ông, cần phân biệt giữa hạn hán tuyệt đối và hạn hán tương đối. Sau mùa đông, đất thường còn tích trữ nước nên cây cối vẫn xanh tốt. Tuy nhiên, nếu lượng nước thấp hơn bình thường, đó là tín hiệu cảnh báo rằng chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng, cây trồng có thể rơi vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Mưa vẫn có thể không thiếu, nhưng phân bố thay đổi
Theo giới khoa học, hạn hán dài hạn có thể xuất hiện ngay cả khi tổng lượng mưa trung bình năm của Séc không giảm nhiều so với trước đây. Vấn đề nằm ở chỗ mưa đang phân bố khác đi cả về thời gian lẫn không gian.

Hiện nay, mưa vào mùa xuân ít hơn, trong khi mùa thu lại có xu hướng mưa nhiều hơn. Đồng thời, mưa ngày càng thường xuất hiện dưới dạng giông mạnh trong thời gian ngắn, khiến phần lớn nước chảy tràn nhanh và không kịp ngấm vào đất. Ngược lại, những đợt mưa diện rộng và kéo dài - yếu tố quan trọng để phục hồi độ ẩm đất - lại ngày càng hiếm.

Nhiệt độ tăng làm vấn đề trầm trọng hơn
Một yếu tố ngày càng quan trọng là nhiệt độ không khí liên tục tăng do biến đổi khí hậu. Điều này dẫn đến số ngày có tuyết vào mùa đông giảm đi, nhất là ở khu vực độ cao trung bình, đồng thời làm tăng tốc độ bốc hơi nước.

Theo ông Zahradníček, trước đây hạn hán chủ yếu xuất phát từ thiếu mưa. Hiện nay, ngay cả khi lượng mưa không giảm, nền nhiệt cao vẫn có thể khiến cảnh quan có xu hướng khô hạn.

Mức độ nghiêm trọng của tình hình hiện tại cũng được phản ánh qua sản xuất điện từ thủy điện. “Chúng ta đang có ít hơn 35% sản lượng điện từ nước so với bình thường, và điều này có thể ảnh hưởng tới giá điện. Nhiều người không nhận ra rằng hạn hán cũng tác động tới các nhà máy điện”, ông Zahradníček nói.

Hạn hán còn có thể xấu thêm trong vài ngày tới
Trong những ngày tới, hạn hán tại Séc được dự báo sẽ còn tăng do thời tiết nắng nóng kéo dài và gần như không có mưa. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng hiện vẫn chưa thể dự đoán chắc chắn tình hình vào mùa thu hay mùa đông.

Nếu thời tiết diễn biến theo quy luật thông thường, khả năng tình hình được cải thiện vào các mùa tới vào khoảng 30-50%. Tuy nhiên, thời tiết cực đoan gần đây cho thấy mọi kịch bản đều có thể xảy ra. Ông Zahradníček dẫn ví dụ năm 2020, khi Séc trải qua hạn hán nghiêm trọng vào tháng 4 nhưng sau đó lại xuất hiện lũ lụt vào tháng 6 và tháng 10.

Từ thực tế này, nhà khí hậu học khuyến cáo người dân và chính quyền nên nhìn lại những tác động mà hạn hán từng gây ra trong giai đoạn 2015-2020 để chuẩn bị tốt hơn cho tương lai. Theo ông, các đợt hạn hán như vậy sẽ xuất hiện thường xuyên hơn và với cường độ mạnh hơn trong thời gian tới.

Theo Novinky