Khi hơn 92.000 học sinh bước vào kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia trong tuần này – con số cao nhất kể từ năm 2014 – thì một bộ phận không nhỏ gia đình vẫn còn chờ đợi câu trả lời cho câu hỏi cơ bản: con họ có giành được một suất học ở bậc trung học hay không.

Kết quả tuyển sinh trung học năm nay đã xác nhận điều mà nhiều phụ huynh tại Praha lo ngại từ trước. Ngay cả những học sinh có học lực tốt cũng bị loại khỏi các trường yêu thích, buộc phải chuyển sang các vòng xét tuyển sau hoặc chấp nhận những lựa chọn kém phù hợp hơn. Cuối tháng 4, khoảng 200 người đã tập trung trước Tòa thị chính Praha để bày tỏ sự bức xúc.

Với các gia đình quốc tế đang sinh sống tại Praha, vấn đề không chỉ là tìm được một chỗ học, mà là tìm được một môi trường thực sự phù hợp.  

“Cuộc chiến giành một suất vào trung học giờ đây không còn là câu chuyện về năng lực trí tuệ, mà là về luyện thi, tiền bạc, chiến thuật và khả năng chịu đựng áp lực,” bà Jitka Janhubová, một trong những diễn giả tại cuộc biểu tình, nói với Novinky.cz.

Đây không phải vấn đề mới, nhưng ngày càng khó bị bỏ qua. Bất chấp những khẳng định lặp đi lặp lại từ chính quyền thành phố rằng chỉ tiêu đang được tăng lên, nhu cầu đối với các chương trình “hot” vẫn vượt xa khả năng đáp ứng. Với nhiều phụ huynh, khoảng cách giữa các con số chính thức và thực tế trải nghiệm đang nuôi dưỡng tâm lý lo lắng và tức giận.

Ít lựa chọn, rủi ro cao hơn với gia đình người nước ngoài  

Nhiều phụ huynh nước ngoài tìm kiếm các chương trình song ngữ, trường thân thiện với tiếng Anh hoặc những cơ sở có chất lượng học thuật cao, giúp học sinh thuận lợi vào đại học ở nước ngoài. Chính những chương trình này lại nằm trong nhóm bị “đăng ký quá tải” nhất tại Praha.

Trường tư và trường quốc tế là lựa chọn thay thế, nhưng số chỗ hạn chế và học phí cao. Trong khi đó, hệ thống trường công thường đòi hỏi năng lực tiếng Séc tốt – rào cản lớn đối với những học sinh chưa gắn bó lâu năm với hệ thống giáo dục bản địa.

Với các gia đình người nước ngoài, bản thân quy trình tuyển sinh cũng gần như không cho phép sai sót; hệ quả là sức ép tâm lý thường lớn hơn hẳn.

Vì sao số liệu không phản ánh đúng thực tế của phụ huynh?  

Trên giấy tờ, tình hình có vẻ không quá nghiêm trọng. Theo Tòa thị chính Praha, năm nay có khoảng 19.700 chỉ tiêu trung học, so với khoảng 11.800 học sinh lớp 9. Tuy nhiên, đối với nhiều gia đình, những con số này không phản ánh đúng thực tế xét tuyển.

“Học sinh luôn có thể tìm được chỗ, chỉ có điều đôi khi phải đến vòng hai hoặc vòng ba. Một số trường dĩ nhiên được ưa chuộng hơn những trường khác,” Ủy viên Hội đồng thành phố phụ trách giáo dục Antonín Klecanda thừa nhận, đồng thời ghi nhận sự mất cân đối được nêu trong một khảo sát gần đây.

Các nhà phê bình cho rằng số liệu chính thức làm mờ bức tranh thật bằng cách gộp cả trường tư và trường nhà thờ vào cùng với hệ thống trường công.

Thị trưởng Quận 7 Praha, ông Jan Čižinský – một trong những người đứng ra tổ chức cuộc biểu tình tháng 4 – dẫn số liệu của Cermat cho thấy có 22.107 hồ sơ cạnh tranh 13.466 chỉ tiêu tại các trường trung học công lập hệ bốn năm, tương đương 1,64 thí sinh cho mỗi suất. “Rõ ràng là không hề có ‘hàng nghìn chỗ trống’ như được nói đến,” ông nhấn mạnh.

Không phải tất cả các trường đều có sức hút ngang nhau. Các ngành như kinh tế – kinh doanh, công nghệ thông tin hay an ninh mạng tiếp tục thu hút lượng hồ sơ vượt xa chỉ tiêu, với một số chương trình ghi nhận hơn hai đơn cho mỗi vị trí. Ngay cả các trường trung học định hướng học thuật (gymnázium) cũng vẫn duy trì mức cạnh tranh cao, bất chấp việc tổng chỉ tiêu có giảm nhẹ trong năm nay.

Con bạn không chỉ cạnh tranh với học sinh Praha  

Một trong những áp lực lớn nhưng ít được chú ý đối với hệ thống trung học tại Praha đến từ bên ngoài thành phố. Số liệu tuyển sinh gần đây cho thấy khoảng 43% thí sinh nộp hồ sơ vào các trường trung học ở Praha đến từ các địa phương khác, chủ yếu vùng Trung Bohemia và ngày càng nhiều từ khắp cả nước.

Điều đó có nghĩa là, với các gia đình tại Praha, phạm vi cạnh tranh rộng hơn nhiều so với những gì con số nội thành thể hiện. Đề xuất ưu tiên cư dân Praha trong tuyển sinh đã được nêu ra, song nhạy cảm về mặt chính trị và khó có khả năng được áp dụng sớm. Ngay cả các nhà tổ chức biểu tình cũng không ủng hộ cách tiếp cận này.

“Theo chúng tôi, giải pháp không nằm ở việc đẩy học sinh ra khỏi hệ thống hoặc đổ lỗi cho số lượng đơn cao đến từ vùng Trung Bohemia,” Ủy viên Hội đồng thành phố Praha Adam Scheinherr nêu rõ.

Giới chức đều thừa nhận Praha cần tăng công suất hệ thống trường. Tranh luận hiện tập trung vào câu hỏi vì sao thiếu hụt không được ngăn chặn từ sớm, và mất bao lâu để khắc phục.

Điều gì làm chậm việc mở thêm chỗ học?  

Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga quy trách nhiệm cho thành phố vì không chuẩn bị kịp cho làn sóng tăng học sinh vốn có thể dự báo từ các số liệu nhân khẩu học những năm trước.  

Ngược lại, lãnh đạo Praha khẳng định đã bổ sung hơn 3.000 chỉ tiêu trong ba năm qua thông qua việc mở trường mới và mở rộng cơ sở hiện hữu, nhưng tiến độ bị hạn chế bởi quy định của bộ và thiếu quỹ đất phù hợp.

Một trong những giải pháp được đề xuất – xây dựng khu trường trung học mới ở rìa thành phố, có thể phục vụ tới 2.000 học sinh – hiện vẫn “giậm chân tại chỗ” vì bất đồng về vị trí, nguồn tài chính và cơ chế phối hợp với vùng phụ cận.

Ông Scheinherr chỉ rõ trách nhiệm: “Trong ba năm qua, Ủy viên Hội đồng phụ trách giáo dục Antonín Klecanda liên tục nói rằng không có vấn đề về năng lực hệ thống trường trung học,” ông phát biểu trước báo giới tại cuộc biểu tình.

Với các gia đình, thông điệp thực tế vẫn không thay đổi: sẽ có thêm chỗ học, nhưng không đủ nhanh để giảm áp lực trong vài mùa tuyển sinh tới.

Tiếp theo sẽ là gì?  

Hơn một nửa cư dân Praha coi tình trạng thiếu chỗ trung học là vấn đề nghiêm trọng, và các khảo sát gần đây cho thấy 72% tin rằng nhiều học sinh đủ sức đậu trường ở các địa phương khác đang bị “đánh trượt” tại thủ đô.

Cuộc biểu tình tháng 4 có thể chỉ là điểm khởi đầu của một chiến dịch dài hơi. Những người tổ chức cho biết họ sẵn sàng phát động một kiến nghị toàn thành phố và đang cân nhắc trưng cầu ý dân về việc liệu Praha có nên “làm mọi cách” để tăng năng lực hệ thống trường trung học, có thể gắn với cuộc bầu cử đô thị vào mùa thu.

Trong một khảo sát ý kiến, 27% người trả lời cho biết họ có con đang học trong hệ thống trường công Séc, 6% có con học tại trường tư hoặc quốc tế, 9% chưa có con đi học nhưng đang chuẩn bị cho tương lai, và 58% cho rằng vấn đề không tác động trực tiếp tới họ.

Với bà Janhubová, tính cấp bách của vấn đề vừa mang màu sắc cá nhân, vừa mang tính chính trị. “Hai năm trước, tôi cũng đứng ở đây với tư cách phụ huynh có con học lớp 9, đến để kêu gọi giải quyết tình trạng thiếu chỗ ở các trường trung học,” bà nhắc lại với đám đông.

“Nếu bây giờ tôi đọc lại nguyên văn bài phát biểu đó, sẽ rất khó nhận ra đó là những vấn đề của các năm trước, bởi vì đến hôm nay chúng vẫn y nguyên.”

Cho đến khi hệ thống “đuổi kịp” thực tế, các gia đình sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm, và cuộc chạy đua giành một chỗ học phù hợp tại Praha khó có dấu hiệu hạ nhiệt trong tương lai gần.

Theo Expats