Theo các chuyên gia, quyết định đột ngột của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) về việc chuyển một số mảng công việc khỏi Văn phòng Chính phủ không chỉ gây tác động về mặt quản trị, mà còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến lĩnh vực giáo dục. 

Những hệ lụy được cảnh báo bao gồm suy giảm hiệu quả xử lý tình trạng phân biệt, tách biệt học sinh Roma trong trường học, trong khi Séc hiện đã đối mặt nguy cơ bị các cơ quan châu Âu trừng phạt vì vấn đề này. Ngoài ra, việc thay đổi còn có thể làm suy yếu các chương trình phòng chống ma túy trong trường học, hỗ trợ sức khỏe tâm thần và giáo dục dành cho trẻ em khuyết tật.

Lo ngại nguy cơ bị EU đưa ra tòa
“Hội đồng Chính phủ về các vấn đề của cộng đồng thiểu số Roma có vai trò hỗ trợ giải quyết tình trạng phân tách học sinh trong trường học. Nếu nhà nước chuyển cơ quan này sang một bộ và làm suy giảm hiệu quả hoạt động của nó, Séc sẽ khó có thể giải thích một cách hợp lý với Ủy ban châu Âu. Khi đó, khả năng nước này bị đưa ra tòa sẽ càng lớn hơn,” ông Jan Vöröš Mušuta, Giám đốc chương trình của tổ chức EDUin, nói với Novinky.

Theo đề xuất của ông Babiš, từ tháng 7, mảng công việc liên quan đến cộng đồng thiểu số Roma sẽ được chuyển sang Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội (MPSV). Tuy nhiên, theo các chuyên gia, động thái này có thể phát đi tín hiệu rằng Séc không thực sự nghiêm túc trong việc giải quyết tình trạng phân biệt học sinh Roma.

Tòa án Nhân quyền châu Âu đã kết luận từ năm 2007 rằng tại Séc tồn tại tình trạng phân biệt đối xử với trẻ em Roma. Sau đó, Ủy ban châu Âu đã khởi động thủ tục vi phạm pháp luật Liên minh châu Âu đối với Séc. Năm 2024, Bruxelles đã gửi cảnh báo cuối cùng trước khi có thể đưa vụ việc ra tòa.

Ông Vöröš Mušuta cho rằng Thủ tướng Babiš “có lẽ không nhận thức được khía cạnh này, thậm chí không rõ ông có biết đến nó hay không”, đồng thời cảnh báo hậu quả có thể là các khoản phạt lên tới hàng trăm triệu korun.

Lo ngại vấn đề giáo dục bị đẩy xuống hàng thứ yếu
Ông Marian Dancso, Phó Chủ tịch Hội đồng Chính phủ về các vấn đề của cộng đồng thiểu số Roma, nói với Novinky rằng việc chấm dứt tình trạng phân tách trong giáo dục là một vấn đề cốt lõi, song khi chuyển về MPSV, nội dung này có thể bị lu mờ bởi các vấn đề xã hội khác.

Theo ông Dancso, vào cuối năm 2025, trong hệ thống giáo dục Séc có khoảng 40.000 trẻ em Roma, trong đó khoảng một phần ba đang học tại các trường bị phân tách. Số trường như vậy hiện vào khoảng 130 đến 160.

Ông nhấn mạnh rằng giải pháp phải mang tính toàn diện, bởi chiến lược hội nhập Roma không chỉ bao gồm giáo dục mà còn liên quan đến nhà ở, việc làm, y tế và chống phân biệt đối xử. “Vì thế, tôi cho rằng lĩnh vực này cần tiếp tục được duy trì ở cấp liên bộ,” ông nói, đồng thời bày tỏ lo ngại rằng Ủy ban châu Âu có thể nhìn nhận sự thay đổi này theo hướng tiêu cực.

Theo ông Dancso, cả Hội đồng Chính phủ về các vấn đề của cộng đồng thiểu số Roma lẫn văn phòng của đặc phái viên chính phủ phụ trách các vấn đề Roma hiện đều chưa có thông tin về cách thức bộ máy này sẽ vận hành sau khi chuyển sang MPSV. Không ai được thông báo trước về thay đổi. Đặc phái viên Lucie Fuková xác nhận với Novinky rằng bà sẽ nỗ lực để lĩnh vực này tiếp tục được giữ lại tại Strakova akademie, trụ sở của Chính phủ Séc.

Bà cũng nhắc lại rằng các vấn đề liên quan đến cộng đồng Roma đã thuộc phạm vi phụ trách của Văn phòng Chính phủ từ năm 1998.

Cảnh báo về khó khăn trong phối hợp liên bộ
Quyết định chuyển các lĩnh vực về nhân quyền, chính sách phòng chống nghiện cùng 8 hội đồng chính phủ từ Văn phòng Chính phủ sang 4 bộ đã được nội các thông qua hôm thứ Hai, 18/5, theo đề xuất của Thủ tướng và Chánh Văn phòng Chính phủ Tünde Bartha. Đáng chú ý, nội dung này ban đầu không có trong chương trình họp chính phủ.

Theo kế hoạch, từ ngày 1/7, chính sách liên quan đến nghiện và phụ thuộc sẽ do Bộ Y tế phụ trách. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến các chương trình phòng ngừa sử dụng ma túy trong trường học. Tương tự, vấn đề sức khỏe tâm thần cũng sẽ được chuyển sang lĩnh vực y tế, dù đây đồng thời là nội dung liên quan đến cả Bộ Lao động và Bộ Giáo dục.

“Trong khuôn khổ một bộ riêng lẻ, việc điều phối hợp tác với các bộ khác thường khó khăn hơn nhiều. Chẳng hạn, các chương trình phòng ngừa sử dụng ma túy hiện được tài trợ đồng thời bởi Bộ Giáo dục, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ và cả Văn phòng Chính phủ, nên mọi thứ đều cần có sự điều phối,” ông Vöröš Mušuta phân tích.

Các thay đổi này đang bị giới chuyên gia trong lĩnh vực nghiện chất và nhân quyền chỉ trích mạnh mẽ. Họ cho rằng quyết định được đưa ra mà không hề có thảo luận chuyên môn về cách thức vận hành cũng như tác động thực tế. Nhiều ý kiến hy vọng Thủ tướng Babiš và chính phủ sẽ xem xét lại kế hoạch. Thanh tra công quyền và Thanh tra quyền trẻ em cũng đã lên tiếng phản đối.

Quá trình chuyển giao vẫn thiếu rõ ràng
Hiện vẫn chưa rõ việc chuyển giao toàn bộ bộ máy – dự kiến hoàn tất chỉ trong sáu tuần – sẽ được thực hiện cụ thể như thế nào. Cho tới nay, cả giới chức lẫn các cơ quan chức năng tại các bộ vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng về việc mô hình phối hợp trong tương lai sẽ vận hành ra sao nếu không còn sự điều phối từ Văn phòng Chính phủ.

Người phát ngôn Bộ Giáo dục, ông Ondřej Macura, cho biết với Novinky: “Chúng tôi cho rằng thay đổi về mặt tổ chức sẽ không gây ảnh hưởng tiêu cực tới các lĩnh vực quan trọng này.” Theo ông, Bộ Giáo dục hy vọng các bộ sẽ tiếp nhận những nội dung như chống phân tách trong giáo dục hay phòng chống ma túy sẽ dành cho chúng sự quan tâm đầy đủ và thích đáng.

Theo Novinky