Chính phủ Séc đã cắt giảm mạnh các khoản hỗ trợ chính dành cho việc cách nhiệt nhà ở và hiện đại hóa hệ thống sưởi. Trong bối cảnh đó, một phần khoảng trống đang được các địa phương bù đắp bằng các chương trình hỗ trợ riêng. Người dân tại một số thành phố hiện có thể nhận tới 150.000 korun để lắp bơm nhiệt, 50.000 korun cho tấm pin mặt trời, thậm chí 300.000 korun để xây dựng nhà ở gia đình.

Chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) đã thay đổi các quy định của chương trình trợ cấp Nová zelená úsporám — chương trình quốc gia trọng điểm hỗ trợ cách nhiệt nhà ở, lắp đặt bơm nhiệt và các công nghệ tiết kiệm năng lượng hiện đại. Theo cơ chế mới, chỉ những hộ gia đình có thu nhập thấp mới còn đủ điều kiện nhận trợ cấp trực tiếp. Các nhóm còn lại có thể đề nghị Quỹ Môi trường Nhà nước chi trả lãi suất cho các khoản vay phục vụ cải tạo nhà ở.

Thủ tướng Babiš cho biết: “Chúng tôi vẫn duy trì hỗ trợ trực tiếp cho các hộ gia đình dễ tổn thương, đồng thời cung cấp hình thức tài trợ dễ tiếp cận và chi phí thấp cho các nhóm còn lại, để họ không phải trì hoãn việc cải tạo.”

Trong 17 năm hoạt động, bao gồm cả các chương trình tiền thân, Nová zelená úsporám đã phân bổ tổng cộng 137 tỷ korun. Tuy nhiên, ngân sách của chương trình hiện sẽ giảm mạnh: trong khi năm ngoái người thụ hưởng nhận 23,8 tỷ korun, thì năm nay tổng mức giải ngân tối đa chỉ còn 4 tỷ korun.

Chính phủ lý giải việc cắt giảm là cần thiết nhằm tiết kiệm ngân sách trong bối cảnh thâm hụt công gia tăng. Bộ trưởng Môi trường Igor Červený (Motoristé), người phụ trách chương trình, nói: “Chúng tôi sẽ sử dụng nguồn lực công theo cách có mục tiêu và hiệu quả hơn.”

Các thành phố bắt đầu tự tung gói hỗ trợ riêng
Một phần thiếu hụt từ nguồn hỗ trợ trung ương hiện đang được các chính quyền địa phương bù đắp. Chuyên gia tư vấn trợ cấp Milan Sedláček từ công ty Renards cho biết: “Một số địa phương đang cung cấp trợ cấp cho nhà ở gia đình và chung cư đã có hoặc sẽ được xây dựng trên địa bàn của họ.”

Tại Praha, hội đồng thành phố trong tháng 5 đã phê duyệt tiếp tục chương trình Čistá energie Praha cho năm nay và năm tới. Theo đó, chủ sở hữu nhà hoặc căn hộ có thể nhận tới:

150.000 korun để lắp bơm nhiệt
150.000 korun cho bể chứa nước mưa
50.000 korun cho tấm pin mặt trời dùng đun nước
Đối với các tòa nhà chung cư, mức trần hỗ trợ còn cao hơn.

Người phát ngôn của Praha, ông Vít Hofman, cho biết: “Chúng tôi muốn giảm sự phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên và ưu tiên các nguồn năng lượng phát thải thấp, hoặc tốt hơn nữa là không phát thải.”

Ngoài ra, thủ đô hiện cũng bắt đầu hỗ trợ các hạng mục như mái xanh, kết cấu cho cây leo hay cải tạo mặt đất để tăng khả năng thấm nước. Chính quyền thành phố sẽ nhận hồ sơ xin hỗ trợ trong tháng 7 và tháng 8.

Mỗi địa phương một ưu tiên khác nhau
Không chỉ Praha, nhiều thành phố khác cũng triển khai các chương trình hỗ trợ sinh thái riêng.

Tại Hodonín, người dân có thể nhận:

tới 300.000 korun để đấu nối vào hệ thống sưởi đô thị
100.000 korun cho mái xanh
100.000 korun cho giải pháp tận dụng nước mưa
Thành phố này cũng hỗ trợ thay cửa sổ, cửa ra vào, cách nhiệt mặt tiền và cả điện mặt trời. Người phát ngôn thành phố Petra Kotásková cho biết: “Chúng tôi không xét đến thu nhập của người nộp đơn.”

Mức và loại hỗ trợ ở từng nơi phản ánh ưu tiên riêng của địa phương. Tại Brno, cư dân có thể nhận tới 250.000 korun cho mái xanh hoặc hệ thống sử dụng nước mưa. Trong khi đó, Bohumín hỗ trợ 15.000 korun cho việc thay nồi hơi khí đốt cũ bằng thiết bị mới. Người phát ngôn thành phố Jana Končítková giải thích: “Chúng tôi tập trung vào nồi hơi khí đốt vì hiện không có đơn vị nào khác hỗ trợ hạng mục này.”

Các chương trình hỗ trợ khác thường có phạm vi hẹp hơn và nhắm tới các nhu cầu kỹ thuật cụ thể. Các địa phương thường hỗ trợ nhiều nhất cho:

đấu nối hệ thống thoát nước
trạm xử lý nước thải tại hộ gia đình
giếng nước
Tại Děčín, người dân có thể nhận tới 80.000 korun, trong khi ở Zlín mức hỗ trợ là 20.000 korun. Bà Blanka Schmidová từ phòng kinh tế của tòa thị chính Děčín cho biết: “Chúng tôi hỗ trợ trạm xử lý nước thải hộ gia đình ở những nơi không thể kết nối với hệ thống thoát nước tập trung.”

Do mức hỗ trợ và điều kiện áp dụng khác nhau đáng kể giữa các thành phố, những người quan tâm được khuyến nghị kiểm tra trực tiếp thông tin cập nhật tại chính quyền địa phương nơi mình cư trú.

Có nơi còn hỗ trợ cả xây nhà mới
Một số địa phương còn dùng trợ cấp để thu hút người dân xây dựng nhà ở mới, dù hiệu quả chưa đồng đều.

Thị trấn Koryčany ở khu vực Kroměříž đang hỗ trợ 300.000 korun cho việc xây dựng nhà ở gia đình. Thị trưởng Hana Jamborová cho biết mục tiêu là xóa bỏ các công trình cũ xuống cấp và tận dụng những khu đất đã được kết nối sẵn với hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, cho đến nay mới chỉ có một người đăng ký, dù thị trấn có khoảng 2.730 cư dân.

Ngược lại, tại thành phố Ostrov thuộc vùng Karlovy Vary, nhu cầu lại rất lớn. Địa phương này hỗ trợ 150.000 korun cho việc xây nhà ở gia đình. Thị trưởng Pavel Čekan cho biết toàn bộ ngân sách dành cho năm nay đã được đăng ký hết ngay từ đầu tháng 5. Thành phố hiện có gần 16.000 dân.

Một số địa phương muốn giữ mô hình hỗ trợ trung ương
Dù nhiều chính quyền địa phương đã chủ động tung ra các gói hỗ trợ riêng, không ít lãnh đạo đô thị vẫn cho rằng việc cắt giảm chương trình Nová zelená úsporám là điều không mong muốn.

Phó chủ tịch Hiệp hội Chính quyền Địa phương Tomáš Dubský nhận định: “Các địa phương có nguồn lực tài chính và nhân sự hạn chế. Đối với trợ cấp cho từng cá nhân, mô hình tập trung sẽ tốt hơn — tức là khi người dân nhận hỗ trợ trực tiếp từ các nguồn quốc gia hoặc châu Âu.”

Ở chiều ngược lại, nhà kinh tế Marek Pavlík từ Đại học Masaryk lại ủng hộ việc chuyển từ trợ cấp trực tiếp sang cơ chế vay ưu đãi. Ông cho rằng: “Tôi xem chương trình này là hợp lý ngay cả ở hình thức ban đầu, nhưng cần nâng cao hiệu quả và tiết kiệm trên toàn bộ ngân sách nhà nước. Việc chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang các khoản vay không lãi suất là một bước đi đúng hướng.”

Theo Novinky