Số người nộp đơn xin nghỉ hưu trước tuổi tại Séc đang tăng trở lại trong những tháng gần đây, sau khi từ đầu năm 2026 quy định về mức giảm lương hưu tương lai được điều chỉnh theo hướng có lợi hơn cho một số nhóm lao động. Theo giới chuyên gia và đại diện người cao tuổi, xu hướng này còn liên quan đến khó khăn tìm việc ở độ tuổi cận hưu và gánh nặng chăm sóc người thân trong gia đình.

Theo bài viết đăng lúc 4h ngày 20/7 của báo Deník, mối quan tâm đối với chế độ nghỉ hưu sớm đang tăng trở lại, dù chưa ở mức như giai đoạn cao điểm cách đây 3 năm, khi chỉ riêng trong năm 2023 đã có hơn 100.000 đơn xin hưởng lương hưu trước tuổi được nộp.

Sau đợt giảm mạnh trong hai năm gần đây, từ tháng 10 năm ngoái, số hồ sơ xin nghỉ hưu sớm bắt đầu tăng trở lại. Theo thống kê của Cơ quan An sinh xã hội Séc (ČSSZ), mỗi tháng hiện nay số đơn của nhóm người ở độ tuổi cận hưu cao gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Điều chỉnh chính sách từ đầu năm 2026 khiến số đơn tăng trở lại
Theo ČSSZ, làn sóng tăng mạnh trong các năm 2022 và 2023 xuất phát từ ba đợt điều chỉnh lương hưu bất thường, cùng với việc người dân đón trước thay đổi về điều kiện nghỉ hưu sớm có hiệu lực từ 1/10/2023 trong gói cải cách của chính phủ trước đây do Thủ tướng Petr Fiala (ODS) lãnh đạo.

Chính phủ khi đó không chỉ siết điều kiện hưởng chế độ nghỉ hưu trước tuổi mà còn tăng mức khấu trừ đối với lương hưu tương lai trong suốt phần đời còn lại của người nghỉ sớm. ČSSZ cho biết: “Trong các năm 2022 và 2023, đã có gần 180.000 đơn mới xin hưởng lương hưu tuổi già trước hạn được nộp.”

Sau đó, vì các điều kiện bị siết chặt, số người nộp đơn giảm mạnh. Cụ thể, nếu như trong tháng 8/2023 có 12.654 người nộp đơn xin nghỉ hưu sớm, thì cùng kỳ tháng 8/2024 con số này chỉ còn 566 người.

Tuy nhiên, mức tăng chậm nhưng rõ rệt hiện nay được các quan chức ČSSZ lý giải một phần bởi thay đổi trong cách tính lương hưu trước hạn từ 1/1/2026. Theo đó, người tham gia bảo hiểm xã hội có ít nhất 45 năm đóng bảo hiểm sẽ được áp dụng mức giảm lương hưu nhẹ hơn khi nghỉ hưu sớm.

Người lớn tuổi khó tìm việc mới khi mất việc ở tuổi cận hưu
Chủ tịch Hội đồng Người cao tuổi Séc, bà Lenka Desatová, cho rằng một nguyên nhân khác khiến nhu cầu nghỉ hưu sớm tăng là khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ở nhóm tuổi sát ngưỡng nghỉ hưu.

Bà Desatová nói với Deník.cz: “Gần đây chúng tôi có một khách hàng trước đây từng kinh doanh, sau đó chăm sóc cha mẹ, rồi muốn đi làm thuê nhưng văn phòng lao động không thể giúp khi ông ấy tìm việc.”

Bà cho biết thêm: “Ông ấy cũng không nhận được sự quan tâm từ lĩnh vực dịch vụ xã hội, trong khi ở đó việc nam giới nộp đơn thường lại là một lợi thế lớn. Ông cảm thấy bị phân biệt đối xử vì tuổi tác, và khi quay lại Cơ quan Việc làm thì được khuyên nên bắt đầu kinh doanh. Nhưng ở tuổi ngoài 60, việc khởi đầu lại từ con số 0 mà không có khách hàng là điều ông ấy không còn muốn nữa.”

Một phân tích mới của Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội Séc cũng cho thấy đây là vấn đề đáng lưu ý. Theo phân tích này, cứ hai người cao tuổi thì có một người không còn làm việc trước khi đến tuổi nghỉ hưu, và 4 trong 10 người không bước vào tuổi hưu từ một công việc ổn định.

Những lý do phổ biến nhất là thất nghiệp, vấn đề sức khỏe hoặc phải chăm sóc người thân. Bộ trưởng Lao động và Các vấn đề xã hội Aleš Juchelka (ANO) nhận định: “Chúng ta cần những biện pháp thông minh hơn, phản ánh đúng hơn tình hình thực tế của người lớn tuổi và giúp họ tiếp tục duy trì hoạt động kinh tế ở những nơi còn có thể.”

Chăm sóc người thân là lý do phổ biến dẫn đến nghỉ hưu trước tuổi
Theo bà Lenka Desatová, việc chăm sóc người thân là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến nhiều người quyết định rời thị trường lao động sớm.

Bà nói: “Nhà nước có thể tính thời gian chăm sóc đó vào lương hưu của bạn, nhưng trong thời gian ấy bạn vẫn phải có tiền để sống; thậm chí có người ở độ tuổi này vẫn còn đang trả góp thế chấp nhà.”

Theo bà, đây là tình huống mà các trung tâm tư vấn thường xuyên gặp phải. “Ngay cả khi một cặp vợ chồng cùng sống với nhau mà mất đi một nguồn thu nhập, thì việc có lương hưu trước tuổi, tức ít nhất có một khoản thu nhập ổn định để vừa chăm sóc người thân, vẫn là phương án ít xấu hơn so với việc nghỉ việc hoàn toàn và ở nhà mà không có thu nhập.”

Bà cũng cảnh báo rằng nếu không có giải pháp phù hợp, một số người vì nhu cầu mưu sinh có thể buộc phải tham gia vào khu vực kinh tế phi chính thức.

Chuyên gia: Xu hướng này không có lợi về mặt kinh tế vĩ mô
Chuyên gia về hưu trí tại Đại học Kinh tế Praha, nhà kinh tế Petr Brabec, cũng cho rằng việc giảm mức khấu trừ lương hưu từ đầu năm nay đối với nhóm có 45 năm đóng bảo hiểm là nguyên nhân trực tiếp làm tăng số đơn xin nghỉ hưu trước tuổi.

Ông Brabec nói với Deník.cz: “Ở đây rõ ràng tồn tại tác động kép. Một mặt, nhà nước phải chi trả lương hưu; mặt khác, nhà nước lại mất nguồn thu từ thuế thu nhập và bảo hiểm xã hội. Các quỹ bảo hiểm y tế cũng không có nguồn thu ở mức như khi người đó còn làm việc, mà chỉ nhận được khoản do nhà nước đóng thay cho người hưu trí, tức nhóm được nhà nước bảo hiểm.”

Ông kết luận: “Về mặt kinh tế quốc dân, đây hoàn toàn là điều không phù hợp.”

Số đơn xin nghỉ hưu sớm vẫn thấp hơn nhiều so với giai đoạn đỉnh điểm
Thống kê của ČSSZ cho thấy năm 2023 là năm bùng nổ đơn xin nghỉ hưu trước tuổi, với tổng cộng 104.059 hồ sơ, tăng mạnh so với 73.564 hồ sơ của năm 2022.

Sau đó, con số này giảm xuống còn 14.336 hồ sơ trong năm 2024 và 9.230 hồ sơ trong năm 2025.

Trong nửa đầu năm 2026, số đơn mới đã ghi nhận mức tăng trở lại:

Tháng 1/2026: 1.811 đơn
Tháng 2/2026: 1.608 đơn
Tháng 3/2026: 1.625 đơn
Tháng 4/2026: 1.479 đơn
Tháng 5/2026: 1.339 đơn
Tổng cộng đến nay là 7.862 đơn, theo số liệu của ČSSZ.

Dù mức tăng hiện tại chưa đạt quy mô như làn sóng năm 2023, diễn biến mới cho thấy việc điều chỉnh chính sách từ đầu năm 2026 đang tạo tác động rõ rệt đến quyết định nghỉ hưu của nhóm lao động lớn tuổi tại Séc, đặc biệt là những người có quá trình đóng bảo hiểm dài, gặp khó khăn trong tìm việc hoặc đang gánh trách nhiệm chăm sóc người thân.

Theo Denik