Chính quyền Trump đề xuất mở rộng các hình thức thi hành án tử hình liên bang như xử bắn, điện giật, gây ngạt khí do thiếu thuốc độc để tiêm.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp Mỹ được công bố ngày 24-4, các phương thức như xử bắn, điện giật và gây ngạt bằng khí đang được đề xuất bổ sung vào quy trình hiện hành. Báo cáo cho rằng việc đa dạng hóa các hình thức hành quyết sẽ giúp chính phủ duy trì khả năng thi hành án ngay cả khi không có sẵn thuốc độc để tiêm.

Mở rộng phương thức thi hành án tử hình

Hãng tin Reuters cho biết kế hoạch này nằm trong cam kết của ông Trump về việc tái khởi động án tử hình liên bang trong nhiệm kỳ này, sau khi ông nối lại hoạt động hành quyết vào năm 2021.

Vào thời điểm đó, 13 tù nhân liên bang đã bị xử tử bằng tiêm thuốc độc - con số vượt xa tổng số ba vụ hành quyết trong 50 năm trước.

Sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump cũng hủy bỏ lệnh tạm hoãn thi hành án tử hình do người tiền nhiệm Joe Biden ban hành. Hiện Bộ Tư pháp đang theo đuổi án tử hình đối với hơn 40 bị cáo, dù chưa có vụ nào được đưa ra xét xử và tiến trình pháp lý dự kiến kéo dài nhiều năm.

Trong báo cáo dài 52 trang, quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cho rằng chính sách tạm hoãn trước đó đã "làm suy yếu" hệ thống án tử hình liên bang, đồng thời ảnh hưởng đến quyền lợi của nạn nhân và cộng đồng.

Ông Todd Blanche đang tạm thời giữ chức Bộ trưởng Tư pháp Mỹ, sau khi bà Pam Bondi bị sa thải - Ảnh: REUTERS

Đáng chú ý, báo cáo yêu cầu Cục Nhà tù liên bang điều chỉnh quy trình hành quyết để bổ sung các phương thức "hợp hiến" đã được một số bang áp dụng.

Trong đó xử bắn và điện giật là các phương thức từng được sử dụng trong lịch sử, còn gây ngạt bằng khí - cụ thể là khí nitơ - là phương thức mới được bang Alabama triển khai từ năm 2024.

Trong bối cảnh thiếu thuốc tiêm, nhiều bang tại Mỹ cũng đã bắt đầu quay lại các phương thức cũ. Hiện có năm bang cho phép xử bắn, trong đó Idaho dự kiến áp dụng đây là phương thức chính từ tháng 7 tới.

Ngoài Alabama, các bang Arkansas, Louisiana, Mississippi và Oklahoma cũng áp dụng hành quyết bằng phương thức gây ngạt.

Lo ngại về tính nhân đạo

Dù Chính phủ Mỹ cho rằng các phương thức này phù hợp với Hiến pháp, việc mở rộng hình thức hành quyết có thể đối mặt với các thách thức pháp lý kéo dài.

Theo quy định, tù nhân có quyền kiện nếu cho rằng phương thức hành quyết gây ra "hình phạt tàn bạo và bất thường". Tuy nhiên trong quá khứ, Tòa án Tối cao Mỹ chưa từng tuyên bố bất kỳ phương thức hành quyết nào là vi hiến.

Ông Biden trước đó đã giảm án cho 37 trong số 40 tử tù liên bang, chỉ còn lại ba người: Dzhokhar Tsarnaev (đánh bom giải marathon Boston năm 2015), Dylann Roof (sát hại chín người tại một nhà thờ ở Nam Carolina năm 2017) và Robert Bowers (xả súng khiến 11 người thiệt mạng tại một giáo đường Do Thái ở Pittsburgh năm 2023).

Hiện chưa có tử tù liên bang nào đủ điều kiện được ấn định ngày hành quyết do vẫn đang trong quá trình kháng cáo.

Tiêm thuốc độc vẫn là phương thức hành quyết phổ biến nhất, song cũng gây nhiều tranh cãi do tỉ lệ thất bại cao và nguy cơ gây đau đớn kéo dài.

Một số vụ hành quyết đã phải dừng lại do không thể tìm được tĩnh mạch phù hợp, trong khi các nghiên cứu pháp y cho thấy nạn nhân có thể trải qua cảm giác "chết đuối trong đau đớn" trước khi tử vong.

Việc các công ty dược phẩm từ chối cung cấp thuốc cho mục đích hành quyết - một phần do các quy định quốc tế - càng khiến chính quyền phải tìm kiếm giải pháp thay thế, bao gồm việc sử dụng các cơ sở pha chế nhỏ để sản xuất thuốc tương tự.

Động thái trên của chính quyền ông Trump đã vấp phải chỉ trích từ các tổ chức nhân quyền. Đại diện Liên đoàn Tự do dân sự Mỹ (ACLU) cho rằng việc áp dụng các phương thức như xử bắn hay gây ngạt bằng khí là "tàn bạo" và gây ra đau đớn không cần thiết.

Mỹ là một trong số ít quốc gia phương Tây vẫn duy trì án tử hình, dù mức độ ủng hộ của công chúng đã giảm dần.
Theo khảo sát của Gallup vào tháng 10 năm ngoái, có 52% người Mỹ ủng hộ án tử hình đối với tội giết người - mức thấp nhất trong hơn 50 năm - trong khi 44% phản đối.

Theo Tuoitre