Các nghị sĩ Cộng hòa Séc đã chính thức thông qua dự luật sửa đổi liên quan đến ngân sách công, qua đó bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống Petr Pavel. Trước đó, Tổng thống cho rằng dự luật này có thể đe dọa tính bền vững của tài chính công, đồng thời làm suy yếu vai trò giám sát của Quốc hội đối với ngân sách nhà nước.

Bất chấp những cảnh báo từ phe đối lập về nguy cơ chi tiêu quá mức và làm gia tăng nợ công, liên minh cầm quyền vẫn quyết định thông qua dự luật. Ngay sau đó, các lãnh đạo đối lập xác nhận sẽ kiến nghị lên Tòa án Hiến pháp nhằm phản đối sửa đổi này. Về phần mình, Tổng thống Petr Pavel cho biết ông không bất ngờ trước kết quả bỏ phiếu và tôn trọng quyết định của Hạ viện.

Dự luật được thông qua với 104 phiếu thuận từ các nghị sĩ liên minh cầm quyền có mặt, vượt mức tối thiểu 101 phiếu cần thiết để bác quyền phủ quyết của Tổng thống. Trong khi đó, 72 nghị sĩ đối lập bỏ phiếu chống. Trước sự phản đối của phe đối lập, khối cầm quyền đã ấn định trước thời điểm bỏ phiếu vào 13h30, dù thực tế cuộc bỏ phiếu diễn ra muộn hơn ít phút.

Các nhà lập pháp đã dành khoảng 5 giờ thảo luận chính thức về dự luật bị phủ quyết. Tuy nhiên, trong phần tranh luận thông thường, chỉ có 1 trong số 33 nghị sĩ đăng ký phát biểu có cơ hội trình bày đầy đủ ý kiến.

Theo nội dung sửa đổi, Chính phủ Séc sẽ được phép kéo dài thêm vài năm việc tăng chi tiêu quốc phòng. Quy định tương tự cũng sẽ được áp dụng đối với các công trình hạ tầng chiến lược. Ngoài ra, trong trường hợp tình hình an ninh xấu đi, nội các có thể vượt mức chi tiêu đã được Quốc hội phê duyệt.

Văn phòng Tổng thống cho biết các lý do khiến ông Petr Pavel phủ quyết dự luật vẫn còn nguyên giá trị, ngay cả sau khi Hạ viện bác quyền phủ quyết. Theo Tổng thống, Chính phủ đã không giải quyết thỏa đáng các lập luận mà ông đưa ra trong quá trình thảo luận tại Quốc hội. Ông nhấn mạnh rằng dự luật có thể ảnh hưởng đến tính bền vững lâu dài của tài chính công và chuyển bớt quyền kiểm soát ngân sách từ Quốc hội sang Chính phủ. Tuy nhiên, phía liên minh cầm quyền bác bỏ các chỉ trích này.

Phe đối lập sẽ kiện lên Tòa án Hiến pháp

Sau phiên họp Hạ viện, lãnh đạo các đảng ODS, TOP 09, STAN, Cướp biển và KDU-ČSL xác nhận sẽ đưa vụ việc ra Tòa án Hiến pháp. Đơn kiện dự kiến không chỉ nhắm vào quy trình thông qua dự luật mà còn vào bản chất nội dung sửa đổi, điều mà phe đối lập cho là làm xói mòn nguyên tắc phân chia quyền lực.

Chủ tịch đảng ODS Martin Kupka cho rằng Tòa án Hiến pháp là “thành trì cuối cùng” để bảo vệ đất nước trước tình trạng “phung phí nguồn lực”. Trong khi đó, lãnh đạo đảng Cướp biển Zdeněk Hřib nhận định quá trình xử lý dự luật có nhiều sai sót, đặc biệt là việc không phải tất cả nghị sĩ đăng ký phát biểu đều được lên tiếng.

Phe đối lập cũng lo ngại rằng Chính phủ sẽ có quyền điều chuyển tới 10% ngân sách mà không cần sự chấp thuận của Hạ viện, đồng thời có thể gây sức ép lên các cơ quan không cùng quan điểm bằng cách cắt giảm ngân sách. Một số cơ quan như Thượng viện hay Tòa án Hiến pháp được nêu làm ví dụ.

Bộ trưởng Tài chính: Cần sửa luật để lập ngân sách thực tế và có trách nhiệm

Phát biểu mở đầu phiên họp, Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová khẳng định Chính phủ đưa ra sửa đổi này chính vì tinh thần trách nhiệm ngân sách, nhằm xây dựng các dự toán “thực tế, minh bạch và có trách nhiệm”. Bà cho biết đây là lần thứ 6 Chính phủ bảo vệ đề xuất thay đổi quy tắc ngân sách trước Quốc hội.

Bà Schillerová đồng thời chỉ trích các bản dự toán ngân sách của chính phủ tiền nhiệm do ông Petr Fiala đứng đầu là thiếu trung thực. Liên quan đến chi tiêu quốc phòng, bà nhấn mạnh nhu cầu đầu tư cho quân đội chắc chắn sẽ không chấm dứt vào năm 2028.

Theo Bộ trưởng Tài chính, quy định cho phép tăng chi tiêu tối đa 10% trong trường hợp tình hình an ninh xấu đi được xây dựng dựa trên khuyến nghị của các cơ quan an ninh cũng như kết quả các cuộc diễn tập quân sự trong nước và liên minh. Bà khẳng định sửa đổi này không làm suy yếu vai trò giám sát của Quốc hội. “Một quốc gia có quy trình hoàn hảo nhưng không thể hành động kịp thời thì cũng không thể bảo vệ được người dân của mình,” bà nói.

Về sau, nữ bộ trưởng cho biết kế hoạch của bà vẫn tính đến việc thâm hụt ngân sách sẽ giảm dần theo thời gian.

Tranh cãi gay gắt về nguyên tắc kiểm soát ngân sách

Phó Thủ tướng Karel Havlíček cáo buộc phe đối lập không thực sự muốn tranh luận mà chỉ tìm cách cản trở tiến trình. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải kiềm chế lạm phát do xung đột ở Trung Đông gây ra, đồng thời thúc đẩy đầu tư để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, nhiều nghị sĩ đối lập lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ. Chủ tịch khối nghị sĩ TOP 09 Jan Jakob cảnh báo Quốc hội không chỉ đang quyết định cho một bản ngân sách riêng lẻ, mà đang đặt ra các quy tắc cho mọi bản ngân sách trong tương lai. Ông cho rằng nếu bác quyền phủ quyết của Tổng thống, các nghị sĩ sẽ phải chịu trách nhiệm về việc làm suy giảm cơ chế giám sát thường xuyên của Quốc hội.

Nghị sĩ Karel Haas thuộc ODS cho rằng với mức thâm hụt và vay nợ hiện nay, nền kinh tế Séc không thể “đầu tư để thoát khó” khi tốc độ tăng trưởng còn quá chậm. Nghị sĩ Vendula Svobodová của đảng Cướp biển cảnh báo ngân sách sau khi được chỉnh sửa cũng có thể không còn tuân thủ các giới hạn pháp lý hiện hành.

Một số ý kiến khác nhấn mạnh rằng các quy tắc ngân sách tuy có thể gây khó khăn cho bất kỳ chính phủ nào, nhưng chính điều đó mới tạo ra ý nghĩa kiểm soát quyền lực. Theo phe đối lập, thuật ngữ “tình hình an ninh xấu đi” trong dự luật quá mơ hồ và có thể trở thành cái cớ để Chính phủ mở rộng chi tiêu ngoài sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội.

Phiên họp của Hạ viện bắt đầu từ sáng thứ Ba và kéo dài sang ngày hôm sau. Phần lớn thời gian đầu được phe đối lập sử dụng để đề xuất điều chỉnh chương trình nghị sự, song không đề xuất nào được thông qua. Tổng thời gian tranh luận và bỏ phiếu kéo dài khoảng 10 giờ trước khi Hạ viện chính thức đi đến quyết định cuối cùng.

Nguồn ČT24