Mỗi năm chỉ khai thác một lần và không bao giờ vượt quá 20 mét khối. Khu nghỉ dưỡng điều dưỡng Karlova Studánka, thuộc vùng Bruntál, đang hoàn tất đợt khai thác than bùn dược liệu năm nay. Khu vực gần Malá Morávka hiện là mỏ than bùn dược liệu đã được kiểm chứng duy nhất tại Morava và Silesia. Loại than bùn ở đây có niên đại tới 30.000 năm. Từ khi được lấy ra khỏi rừng đến khi trở thành liệu pháp điều trị cho các bệnh nhân mắc bệnh về cơ xương khớp phải mất tròn một năm.

Theo ông Tomáš Kocman, trữ lượng của mỏ được ước tính khoảng 400 mét khối, với độ dày từ 0,5 mét đến 1,2 mét. “Mỗi năm, chúng tôi khai thác từ 10 đến 20 mét khối than bùn,” ông cho biết.

Là chuyên viên kỹ thuật trị liệu tại khu điều dưỡng núi Karlova Studánka, ông Kocman phụ trách giám sát quá trình khai thác cũng như chất lượng than bùn được sử dụng. Theo giấy phép, khu điều dưỡng chỉ được phép khai thác tối đa 20 mét khối mỗi năm.

Khu vực khai thác là một bãi cỏ có rào chắn, nằm giữa rừng, cách Karlova Studánka khoảng 8 km. Than bùn dược liệu tại đây được khai thác bằng máy xúc cỡ nhỏ, kết hợp với lao động thủ công của nhân viên khu điều dưỡng. Trước tiên, máy kéo sẽ gạt bỏ lớp thực vật và thảm cỏ phía trên. Sau đó, máy xúc và công nhân dùng xẻng đưa lớp than bùn đặc biệt này lên xe kéo. Việc khai thác được thực hiện cho tới tận nền đá bên dưới, rồi toàn bộ vật liệu được chuyển vào một nhà che bằng gỗ ngay trong khu mỏ.

“Đây là bãi chứa theo nguyên lý trọng lực, nơi than bùn được lưu giữ trong ba tuần để nước tự thoát ra. Sau đó, chúng tôi chuyển về khu lưu trữ tại khu điều dưỡng và tiếp tục chăm sóc trong suốt một năm. Than bùn được tưới ẩm định kỳ, lấy mẫu và kiểm định chất lượng thường xuyên,” ông Kocman mô tả quy trình.

Mỗi ô khai thác đều được nhân viên đánh dấu bằng biển ghi năm khai thác nhằm theo dõi chu kỳ sử dụng và tái ngập nước sau này. Khu vực đã khai thác cũng dần được lấp lại bằng than bùn đã qua sử dụng và để tái tạo tự nhiên.

“Than bùn phải nằm yên trong 5 năm và được cấp nước trở lại. Việc đánh dấu là rất cần thiết vì chỉ sau một thời gian ngắn, khu vực này sẽ mọc kín cây cỏ và rất khó nhận biết. Sau 5 năm, nếu mẫu kiểm nghiệm xác nhận đạt chất lượng, chúng tôi có thể sử dụng lại,” ông Kocman cho biết. Tuy nhiên, trong hỗn hợp điều trị mới, than bùn tái sinh chỉ chiếm 50%, phần còn lại là than bùn mới khai thác.

Giám đốc khu điều dưỡng, bà Irena Vašicová, cho biết: “Đắp than bùn trực tiếp là một trong những phương pháp điều trị truyền thống tại Karlova Studánka.” Việc sử dụng than bùn tại đây thực chất là sự tiếp nối một thực hành đã được áp dụng từ hơn 100 năm trước.

“Lần khai thác đầu tiên tại đây diễn ra vào năm 1910, sau đó dừng lại vào những năm 1950. Đến năm 2017, sau gần 80 năm, chúng tôi mới khôi phục hoạt động khai thác than bùn,” ông Tomáš Kocman nói thêm.

Than bùn có tác dụng hỗ trợ giảm đau khớp, đau lưng và nhiều vấn đề khác của hệ vận động. Cơ chế tác động của liệu pháp này gồm hai hướng.

Trước hết, than bùn giữ nhiệt rất lâu và có khả năng làm ấm sâu vùng cơ thể được đắp. “Than bùn chứa tới 80% nước, được giữ trong các mao quản rất nhỏ, nhờ đó khả năng giữ nhiệt của nó rất ổn định. Khi được làm nóng, nhiệt độ được duy trì đồng đều,” ông Kocman giải thích. Đồng thời, các thành phần có hoạt tính điều trị như sulfat hay hydrogencarbonat cũng có thể thẩm thấu qua da, góp phần hỗ trợ quá trình phục hồi sức khỏe.

Trước khi sử dụng, than bùn được xử lý trong một thiết bị chuyên dụng có cánh nhào trộn ở nhiệt độ tối đa 46 độ C. Một bệnh nhân tại khu điều dưỡng, ông Petr Odnoga, đang điều trị thoái hóa khớp gối và viêm khớp, chia sẻ: “Liệu pháp này rất tốt cho đầu gối của tôi. Cảm giác ấm áp, dễ chịu.”

Do đây là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý hiếm và có giới hạn, trước nay than bùn chỉ được sử dụng theo “chỉ định”, tức dành cho các bệnh nhân điều dưỡng theo diện bảo hiểm chi trả. Tuy nhiên, từ tháng 9 tới, điều này sẽ thay đổi.

“Chúng tôi là cơ sở điều dưỡng trị liệu, vì vậy không nên có sự khác biệt giữa người được bảo hiểm chi trả và người tự túc kinh phí. Từ ngày 1/9, tất cả những ai đến đây để phục hồi và tăng cường sức khỏe đều có thể sử dụng liệu pháp đắp than bùn,” bà Vašicová thông báo.

Dù vậy, do đây là phương pháp không phù hợp với người đang bị viêm cấp tính hoặc mắc một số bệnh lý như tim mạch, nên việc chỉ định sử dụng vẫn cần được nhân viên y tế đánh giá cụ thể.

Nguồn iDnes