Từ một trải nghiệm có thật trong đời, nữ đạo diễn Séc gốc Việt Diana Cam Van Nguyen đã phát triển “MEZI SVĚTY” thành một bộ phim dài đầu tay mang màu sắc tâm lý – tình cảm, xoay quanh căn tính, gia đình và sự lựa chọn của người trẻ gốc Việt giữa nhiều thế giới. 

Trong cuộc chia sẻ về dự án, đạo diễn cùng dàn diễn viên đã hé lộ nhiều chi tiết đáng chú ý về chất liệu tự truyện, nỗi lo định kiến, phong cách làm việc trên phim trường và hành trình nhiều năm để đưa bộ phim đến ngày bấm máy.

“MEZI SVĚTY” là dự án phim truyện dài đầu tiên của Diana Cam Van Nguyen, đạo diễn Séc gốc Việt từng được biết đến qua phim ngắn “Milý tati”. Tác phẩm mới của cô kể về Mai, một nữ sinh nhiếp ảnh gốc Việt tại Praha, người phải đứng giữa lựa chọn giữa ước mơ cá nhân và trách nhiệm với gia đình, truyền thống.

Dù trong phim có xuất hiện chi tiết nhạy cảm liên quan đến kết hôn để hợp thức hóa giấy tờ, Diana nhấn mạnh đây không phải là trọng tâm câu chuyện, càng không phải một cách khai thác giật gân về cộng đồng người Việt.

Khởi nguồn từ một trải nghiệm thật của đạo diễn
Chia sẻ về chất liệu đời thực phía sau bộ phim, đạo diễn Diana Cam Van Nguyen cho biết điểm khởi đầu của câu chuyện đến từ chính một tình huống cô từng trải qua ở tuổi 22.

“Tình huống mấu chốt mở đầu câu chuyện bắt nguồn từ chính trải nghiệm thật của tôi. Đó là một lời đề nghị kết hôn: bạn bè của bố mẹ ngỏ ý muốn tôi kết hôn giả với một thanh niên từ Việt Nam sang để giúp anh ấy có giấy tờ định cư tại CH Séc. Năm đó tôi 22 tuổi và cũng từng nghiêm túc cân nhắc vì họ đưa ra khoản tiền khá lớn. Cuối cùng tôi từ chối, nhưng ý tưởng đó vẫn đọng lại trong tôi. Tuy nhiên, bộ phim chỉ mang tính bán tự truyện. Nhân vật chính Mai không hoàn toàn là tôi; tôi lấy chất liệu từ những người xung quanh, gia đình và bạn bè. Mai là một nhiếp ảnh gia làm nghệ thuật — một ngành nghề không mấy phổ biến ở thế hệ người Việt thứ hai. Tôi muốn khắc họa một gia đình có tư tưởng cởi mở, nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại cảm giác gánh nặng và “món nợ ân tình” với bố mẹ mà người trẻ vẫn luôn mang theo.”

Từ chia sẻ này có thể thấy, “MEZI SVĚTY” không dựng lại nguyên xi câu chuyện đời thực của đạo diễn, mà là một sáng tạo điện ảnh mang tính bán tự truyện, kết tinh từ ký ức cá nhân, quan sát xã hội và trải nghiệm của cả một thế hệ.

Chủ đề kết hôn chỉ là lớp vỏ, cốt lõi vẫn là gia đình và sự hy sinh
Khi được hỏi về phản ứng của cộng đồng với chủ đề nhạy cảm này, Diana cho biết cô không tiếp cận vấn đề từ góc độ gây sốc hay phán xét.

“Tôi chưa trực tiếp hỏi thế hệ cha chú trong cộng đồng. Tôi biết vào thập niên 90, chuyện này phổ biến hơn nhiều vì nhu cầu giấy tờ và định cư lâu dài. Ngày nay thì ít hơn hẳn. Phản hồi rõ nhất mà tôi nhận được là trong đợt casting cho vai Mai: một số bạn nữ chia sẻ rằng họ biết người từng trải qua chuyện này, hoặc bản thân họ cũng từng nhận được lời đề nghị tương tự. Dù chủ đề kết hôn sắp đặt rất dễ gây tò mò, nhưng trọng tâm phim của tôi hướng về gia đình, tình yêu và sự hy sinh vì người khác. Đó là một câu chuyện tình cảm sâu lắng và nhân văn chứ không chỉ dừng lại ở sự giật gân bề nổi.”

Theo nữ đạo diễn, bộ phim không khai thác đề tài này như một “mánh” để thu hút chú ý, mà sử dụng nó như điểm khởi phát cho một câu chuyện sâu hơn về trách nhiệm, lòng hiếu thảo, tình yêu và cảm giác mắc nợ vô hình trong gia đình người Việt.

“Đây chắc chắn không phải là một hướng dẫn lách luật”
Trước lo ngại rằng phim có thể vô tình củng cố định kiến hoặc khiến cộng đồng người Việt bị nhìn nhận tiêu cực khi đề cập đến yếu tố trái luật, Diana đã đưa ra quan điểm rất rõ ràng.

“Tôi tin rằng bất kỳ ai xem trọn vẹn bộ phim sẽ không nghĩ rằng phim bôi xấu cộng đồng người Việt. Lời đề nghị kết hôn trong phim không mang tính chất phạm pháp toan tính, mà xuất phát từ suy nghĩ: ‘Giúp đỡ một người đồng hương có được cuộc sống tốt đẹp hơn tại phương Tây.’ Bộ phim nói về đặc quyền của tấm hộ chiếu châu Âu. Bên cạnh đó, phim tràn ngập sự dịu dàng, chất thơ và tình cảm gia đình — từ sự quan tâm thầm lặng của bố mẹ đến những chi tiết nhỏ như gọt đĩa hoa quả. Đây chắc chắn không phải là một ‘hướng dẫn lách luật’.”

Cách lý giải của đạo diễn cho thấy cô chủ động đặt bộ phim vào một tầng nghĩa rộng hơn: không chỉ là câu chuyện của một cộng đồng nhập cư, mà còn là câu chuyện về bất bình đẳng cơ hội, về giá trị của quốc tịch, về đặc quyền di chuyển và về lòng trắc ẩn giữa những con người cùng nguồn cội.

Khán giả Séc sẽ nhìn thấy một thế giới ít khi được kể
Một trong những điểm đáng chú ý của “MEZI SVĚTY” là bộ phim không chỉ hướng đến khán giả gốc Việt mà còn muốn mở ra cánh cửa để khán giả Séc bản địa hiểu hơn về những va chạm văn hóa trong đời sống gia đình người Việt.

Diễn viên thủ vai Daniel chia sẻ: “Tham gia dự án này giúp tôi có được góc nhìn mà bình thường tôi không thể có được. Tôi được tiếp xúc với những truyền thống và cách ứng xử trong gia đình người Việt. Thật thú vị khi thấy cách thế hệ trẻ giao tiếp với cha mẹ và ranh giới chấp nhận của họ. Với tôi ngoài đời, ranh giới đó hoàn toàn khác. Chính vì vậy, bộ phim rất quan trọng với khán giả Séc bản địa — nó giúp mở rộng góc nhìn và nói về những điều ít khi được đề cập đến.”

Nhận xét này cho thấy bộ phim có thể đóng vai trò như một cầu nối văn hóa, nơi những khác biệt về cách yêu thương, phục tùng, phản kháng hay thương lượng trong gia đình được đưa lên màn ảnh bằng một ngôn ngữ dễ cảm.

Diễn viên Việt Nam và ê-kíp quốc tế: áp lực lớn nhưng được nâng đỡ
Diễn viên Long Chấn Nhã, người tham gia dự án sau đợt casting tại TP.HCM, nói về trải nghiệm làm việc với đạo diễn Diana và một ê-kíp quốc tế:

“Tôi rất hạnh phúc và biết ơn vì được chọn tham gia dự án. Sau đợt casting ở TP. Hồ Chí Minh, tôi hồi hộp chờ đợi kết quả. Ban đầu tôi rất lo lắng vì phải sang Séc làm việc với một ê-kíp quốc tế chuyên nghiệp. Nhưng từ những ngày đầu quay ở Hà Nội, mọi người đã chăm sóc tôi vô cùng chu đáo. Chị Diana rất kiên nhẫn, luôn dành thời gian trao đổi kỹ lưỡng để giúp tôi hiểu sâu sắc nội tâm nhân vật Tuấn.”

Trong khi đó, các diễn viên khác cũng nhấn mạnh phong cách chỉ đạo đặc trưng của nữ đạo diễn gốc Việt.

Nữ diễn viên thủ vai Mai chia sẻ: “Chị Diana có một nội lực rất lớn. Giọng nói và cách chỉ đạo của chị rất nhẹ nhàng nhưng chị luôn biết chính xác mình muốn gì và hướng dẫn diễn viên rất ân cần. Tôi nhận vai gấp rút ngay trước ngày đoàn bay sang Việt Nam, phải dồn dập thử đồ và tập dượt chỉ trong vài ngày, nhưng sự đồng hành của chị đã giúp tôi vượt qua áp lực.”

Một nam diễn viên đồng nghiệp nhận xét: “Diana là một đạo diễn cực kỳ tỉ mỉ. Chúng tôi có các buổi tập diễn xuất kỹ lưỡng trước khi bấm máy — điều khá hiếm thấy ở các phim trường thông thường. Việc đạo diễn linh hoạt chuyển đổi giữa 3 ngôn ngữ (Séc, Việt, Anh) trên set quay thực sự rất ấn tượng.”

Qua những chia sẻ này, có thể thấy Diana Cam Van Nguyen không chỉ là một đạo diễn có ý niệm nghệ thuật rõ ràng, mà còn là người dẫn dắt diễn viên bằng sự kiên nhẫn, mềm mại và chính xác.

Vì sao phim chọn TOP HOTEL thay vì Sapa?
Một chi tiết hậu trường khác cũng được ê-kíp tiết lộ là việc thay đổi bối cảnh cho cảnh đám cưới – một trong những phân đoạn quan trọng của phim.

Đạo diễn Diana cho biết: “Ban đầu trong kịch bản, cảnh đám cưới được viết cho nhà hàng Đông Đô ở TTTM Sapa. Tuy nhiên, khi đi khảo sát thực tế tại Top Hotel, chúng tôi đã hoàn toàn bị thuyết phục bởi không gian nơi đây. Chúng tôi cũng biết rằng các gia đình người Việt ngoài đời thực vẫn thường tổ chức cưới tại khách sạn này. Không gian ở đây đem lại hiệu ứng thị giác tuyệt vời, và kiến trúc sư của đoàn đã thiết kế lại khiến nó càng trở nên lộng lẫy.”

Lựa chọn này cho thấy ê-kíp không chỉ tìm kiếm tính chân thực văn hóa, mà còn rất chú trọng ngôn ngữ thị giác và sức biểu đạt của không gian trong điện ảnh.

Bố mẹ từng nghĩ con gái “chỉ ở nhà vẽ tranh”
Đằng sau hành trình điện ảnh của Diana là sự ủng hộ bền bỉ từ gia đình, dù ban đầu cha mẹ cô chưa thực sự hình dung nghề đạo diễn là gì.

Cô kể: “Bố mẹ luôn ủng hộ từ khi tôi quyết định thi trường nghệ thuật. Khi tôi đỗ vào trường Điện ảnh FAMU, bố mẹ rất tự hào vì biết đó là ngôi trường danh giá. Dù vậy, ban đầu bố mẹ chưa hình dung rõ nghề đạo diễn là làm gì, lại thấy tôi làm phim hoạt hình nên cứ nghĩ tôi chỉ ở nhà vẽ tranh. Đến khi casting phim ở Việt Nam, có nhiều diễn viên truyền hình nổi tiếng mà bố mẹ tôi hay xem tới thử vai, lúc đó bố mẹ mới ngạc nhiên thốt lên: ‘Sao những ngôi sao nổi tiếng như vậy lại đến tìm con để casting?’”

Câu chuyện nhỏ này mở ra một lát cắt quen thuộc trong nhiều gia đình gốc Á: cha mẹ sẵn sàng ủng hộ con cái theo đuổi nghệ thuật, nhưng phải đến khi thành công được đo đếm bằng những dấu hiệu cụ thể, sự hình dung về nghề nghiệp ấy mới thực sự trở nên rõ ràng.

Bốn năm chuẩn bị và chờ đến phút cuối mới biết có thể bấm máy
Để đưa “MEZI SVĚTY” từ ý tưởng tới phim trường là một quá trình kéo dài và nhiều áp lực, đặc biệt ở khâu phát triển kịch bản và huy động nguồn vốn quốc tế.

Diana chia sẻ: “Khâu phát triển kịch bản mất nhiều thời gian và công sức qua các trại sáng tác quốc tế (như Berlinale Talents). Nhưng giai đoạn khó khăn nhất là kêu gọi vốn quốc tế vì đây là phim đồng sản xuất giữa 4 quốc gia. Năm cuối cùng, khi kịch bản đã xong và chỉ còn chờ đợi các quỹ phê duyệt kinh phí, là lúc áp lực nhất. Cho tới tận tháng 11 năm ngoái, chúng tôi mới chắc chắn 100% là dự án đủ điều kiện để bấm máy.”

Thông tin này cho thấy phía sau một dự án điện ảnh quốc tế là quá trình dài hơi, bền bỉ và nhiều rủi ro, nơi sự thành hình của bộ phim không chỉ phụ thuộc vào sáng tạo mà còn vào những mắt xích tài chính và đối tác đồng sản xuất.

Phim chủ yếu là live-action, nhưng hoạt hình sẽ mở ra thế giới nội tâm của Mai
Một trong những nét riêng đáng kỳ vọng của “MEZI SVĚTY” là sự kết hợp giữa phim người đóng và hoạt hình – thủ pháp từng làm nên bản sắc của Diana trong các phim ngắn trước đây.

Cô cho biết: “Bộ phim chủ yếu là phim người đóng (Live-action chiếm khoảng 85%), còn lại 15% là hoạt hình (Animation). 15% hoạt hình này được làm theo phong cách cắt dán (Collage), tương tự như phim ngắn Bố yêu dấu (Love, Dad). Phần hoạt hình đại diện cho thế giới nội tâm và trí tưởng tượng của nhân vật chính Mai. Vì Mai là một nhiếp ảnh gia và làm việc với các bức ảnh cắt dán, nên ngôn ngữ hoạt hình sẽ giúp khán giả nhìn thế giới trực tiếp qua đôi mắt và cảm xúc sâu kín nhất của cô ấy.”

Việc đưa hoạt hình cắt dán vào một phim truyện tâm lý – tình cảm không chỉ là lựa chọn mỹ học, mà còn là cách để đạo diễn đưa người xem bước vào chiều sâu tâm lý của nhân vật chính bằng một ngôn ngữ giàu chất thơ và giàu cảm xúc.

Một bộ phim về căn tính, lòng hiếu thảo và quyền được sống cuộc đời của mình
Từ những chia sẻ của đạo diễn và diễn viên, có thể thấy “MEZI SVĚTY” không đơn thuần là một bộ phim về người Việt ở châu Âu, càng không chỉ là một câu chuyện xoay quanh kết hôn sắp đặt hay những khó khăn của người nhập cư.

Đó là câu chuyện về những người trẻ lớn lên giữa nhiều hệ giá trị; về những cha mẹ yêu con bằng sự hy sinh thầm lặng; về lòng biết ơn đôi khi biến thành áp lực; về những lựa chọn không có đáp án hoàn toàn đúng; và về câu hỏi muôn thuở: liệu ta có thể sống cuộc đời của chính mình mà không phản bội gia đình hay không.

Với dự án phim dài đầu tay này, Diana Cam Van Nguyen đang cho thấy cô tiếp tục theo đuổi con đường điện ảnh cá nhân, tinh tế và can đảm – nơi những trải nghiệm rất riêng của cộng đồng người Việt được kể lại bằng một ngôn ngữ đủ mềm để chạm tới người xem ở nhiều nền văn hóa khác nhau.

BBT TamdaMedia