Dù quy mô và hệ quả của xung đột chưa hoàn toàn rõ ràng, giới phân tích nhận định rủi ro địa chính trị gia tăng có thể nhanh chóng phản ánh vào giá dầu và giá xăng trong thời gian tới.

Các cuộc không kích của Mỹ phối hợp với Israel nhằm vào Iran đang làm gia tăng lo ngại về một cú sốc mới đối với thị trường năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh khu vực Trung Đông giữ vai trò then chốt trong sản xuất và vận chuyển dầu khí.

Áp lực ngay lên thị trường

Những tín hiệu đầu tiên về phản ứng của thị trường được dự báo sẽ xuất hiện khi các sàn giao dịch châu Á mở cửa vào đầu tuần. Trong ngắn hạn, chỉ riêng yếu tố bất định cũng đủ khiến giá dầu biến động mạnh, khi nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng về rủi ro nguồn cung.

Tác động này đặc biệt đáng chú ý với Mỹ - quốc gia tham gia chiến dịch quân sự cùng Israel, bởi biến động giá dầu quốc tế có thể nhanh chóng truyền dẫn sang giá xăng nội địa, ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng và lạm phát.

Eo biển Hormuz: “Nút thắt cổ chai” của năng lượng toàn cầu

Một trong những điểm nóng được theo dõi sát sao là Eo biển Hormuz - tuyến đường thủy hẹp nằm sát Iran, nơi trung chuyển khoảng 1/4 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới và khoảng 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Trong quá khứ, Iran từng nhiều lần đe dọa đóng cửa eo biển này để đáp trả các sức ép từ bên ngoài. Nếu kịch bản này xảy ra, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có thể bị gián đoạn đáng kể.

Tuy nhiên, một số tổ chức phân tích cho rằng, ngay cả trong trường hợp Iran có hành động trả đũa nhằm vào hoạt động tàu chở dầu, các nỗ lực quốc tế, đặc biệt là từ phía Mỹ và các đồng minh, có thể giúp duy trì dòng chảy thương mại ở mức nhất định, qua đó hạn chế phần nào mức độ gián đoạn. Dù vậy, việc một số tàu chở dầu đã bắt đầu tránh khu vực này cho thấy tâm lý thận trọng đang gia tăng.

Rủi ro với sản xuất và xuất khẩu của Iran

Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), với sản lượng xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, chủ yếu sang Trung Quốc. Bất kỳ thiệt hại nào đối với cơ sở hạ tầng dầu khí của nước này đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung toàn cầu.

Giới quan sát đặc biệt quan tâm đến đảo Kharg - nơi xử lý gần như toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Nếu cơ sở này bị tấn công hoặc gián đoạn hoạt động, thị trường có thể phản ứng mạnh do nguồn cung bị thắt chặt đột ngột.

Kịch bản lan rộng: tác động lớn nhất đến giá dầu

Kịch bản có khả năng tạo ra cú sốc giá mạnh nhất là việc Iran mở rộng trả đũa sang các quốc gia sản xuất dầu lớn khác trong khu vực, thông qua tấn công vào mỏ dầu, đường ống hoặc cảng xuất khẩu.

Theo một số phân tích, khu vực Vùng Vịnh (không tính Iran) đang xuất khẩu khoảng 18 triệu thùng/ngày. Nếu một phần đáng kể trong số này bị gián đoạn, thị trường dầu có thể chứng kiến mức tăng giá đột biến trong ngắn hạn, do thiếu hụt nguồn cung tức thời.

Tuy vậy, mức độ hiện thực hóa của kịch bản này còn phụ thuộc vào diễn biến quân sự, phản ứng ngoại giao và khả năng kiểm soát xung đột của các bên liên quan.

Bối cảnh cung - cầu: yếu tố giảm nhiệt?

Đáng chú ý, căng thẳng lần này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung dầu toàn cầu đang ở mức tương đối dồi dào, còn tăng trưởng nhu cầu ở mức vừa phải. Thời gian gần đây, sản lượng tăng nhanh hơn nhu cầu, tạo ra dư địa nhất định cho thị trường hấp thụ các cú sốc ngắn hạn.

Giá dầu đã tăng lên mức cao nhất kể từ mùa hè năm ngoái do kỳ vọng xung đột leo thang. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, các đợt tăng giá do căng thẳng địa chính trị thường mang tính tạm thời, nếu nguồn cung không bị gián đoạn thực sự và kéo dài.

Với Mỹ, giá xăng trung bình hiện quanh mức 3 USD/gallon. Một số dự báo cho rằng, giá có thể tăng thêm 5% - 10% trong vài tuần tới, lên khoảng 3,10 - 3,15 USD/gallon, tùy thuộc vào diễn biến thị trường dầu thô. Tuy nhiên, mức độ tăng còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố theo mùa, như việc các nhà máy lọc dầu chuyển sang sản xuất hỗn hợp xăng mùa hè, vốn đã tạo áp lực tăng giá trước đó.

Vai trò của OPEC+

Một biến số quan trọng khác là phản ứng của OPEC+ - liên minh giữa OPEC, Nga và các nhà sản xuất đồng minh. Nhóm này dự kiến họp định kỳ để xem xét kế hoạch sản lượng.

Trước khi xung đột bùng phát, OPEC+ được cho là sẽ công bố mức tăng sản lượng khoảng 137.000 thùng/ngày. Tuy nhiên, trong bối cảnh rủi ro nguồn cung gia tăng, liên minh có thể cân nhắc mức điều chỉnh lớn hơn nhằm trấn an thị trường và ngăn giá dầu tăng quá mạnh.

Bất định vẫn chi phối

Ở thời điểm hiện tại, thị trường đang phản ứng chủ yếu với yếu tố kỳ vọng và rủi ro tiềm ẩn, thay vì sự gián đoạn nguồn cung thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc mức độ biến động có thể còn thay đổi nhanh chóng theo từng diễn biến mới.

Nếu xung đột được kiểm soát và không lan rộng sang các tuyến vận chuyển hay cơ sở hạ tầng chủ chốt, giá dầu có thể ổn định trở lại sau giai đoạn tăng nóng. Ngược lại, bất kỳ dấu hiệu leo thang nào tác động trực tiếp đến nguồn cung hoặc vận chuyển đều có thể khiến thị trường năng lượng bước vào chu kỳ biến động mạnh hơn.

Trong bối cảnh đó, giới hoạch định chính sách và nhà đầu tư toàn cầu sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tại Trung Đông, khi năng lượng vẫn là một trong những biến số nhạy cảm nhất của kinh tế thế giới.