Các cửa hàng trực tuyến tại Séc sắp phải đối mặt với một thay đổi lớn. Họ sẽ phải bổ sung trên trang web của mình một chức năng mới giúp khách hàng dễ dàng hủy hợp đồng mua bán. Thay đổi này xuất phát từ một chỉ thị của Liên minh châu Âu có hiệu lực từ thứ Sáu, ngày 19 tháng 6.

Tại Cộng hòa Séc, việc nội luật hóa quy định này dự kiến được thực hiện thông qua sửa đổi Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, dự luật hiện vẫn đang trong quá trình lập pháp và khó có thể được thông qua kịp thời. Dù vậy, một số sàn thương mại điện tử đã bắt đầu chuẩn bị và triển khai các thay đổi cần thiết. Hình thức cụ thể của chức năng mới hiện vẫn chưa rõ ràng. Dự thảo sửa đổi hiện tại của Séc dự kiến tạo ra một nút bấm riêng cho việc hủy hợp đồng, nhưng đề xuất này đang vấp phải sự phản đối từ Hiệp hội Thương mại Điện tử.

Việc mua sắm trên các trang thương mại điện tử (e-shop) nhìn chung rất đơn giản. Bạn chỉ cần thêm hàng vào giỏ, chọn phương thức vận chuyển và sau đó chọn phương thức thanh toán. Tuy nhiên, việc rút khỏi hợp đồng lại thường không hề đơn giản như vậy. Người dùng có thể bị yêu cầu điền vào biểu mẫu hoặc phải thao tác qua nhiều bước phức tạp trong hệ thống của người bán, điều này có thể khiến không ít người nản lòng.

Sự đơn giản hóa được kỳ vọng sẽ đến từ Chỉ thị châu Âu 2023/2673, quy định việc triển khai một “chức năng đặc biệt để rút khỏi hợp đồng”, mà người tiêu dùng có thể sử dụng trong thời hạn 14 ngày theo luật định. Nhờ đó, việc rút khỏi hợp đồng sẽ đơn giản như chính việc ký kết hợp đồng.

Sự thay đổi này không chỉ áp dụng cho các e-shop truyền thống, mà còn cho cả các nhà cung cấp dịch vụ được thiết lập trực tuyến, ví dụ như các loại hình đăng ký thuê bao hoặc sản phẩm tài chính. Tuy nhiên, ngoại lệ là các cửa hàng bán hàng hóa không thuộc diện áp dụng quyền rút lui trong vòng 14 ngày mà không cần lý do, điển hình như hàng đặt làm riêng hoặc thực phẩm dễ hỏng.

Sự thay đổi sẽ trông như thế nào?

Theo nội dung chỉ thị, các nhà bán hàng phải cung cấp cho người tiêu dùng một chức năng rút khỏi hợp đồng “dễ dàng tìm thấy, luôn có sẵn và hiển thị rõ ràng trong thời hạn rút khỏi hợp đồng”. Một giải pháp được chỉ thị gợi ý là đặt một liên kết siêu văn bản (hyperlink) dẫn trực tiếp đến chức năng này.

Nếu người tiêu dùng đã có tài khoản tại e-shop, họ thậm chí không cần xác minh danh tính. Để tránh việc rút lui nhầm lẫn, nhà bán hàng vẫn phải yêu cầu xác nhận lại. Nếu khách hàng đã đặt nhiều sản phẩm, họ có quyền rút khỏi hợp đồng chỉ đối với một phần đơn hàng. Sau khi chức năng được sử dụng, nhà bán hàng phải xác nhận việc tiếp nhận yêu cầu rút khỏi hợp đồng mà không chậm trễ.

Chỉ thị cũng nhằm chống lại các “dark patterns” (mẫu thiết kế thao túng), tức các thủ thuật thiết kế giao diện người dùng làm suy giảm hoặc hạn chế khả năng người tiêu dùng đưa ra quyết định độc lập và có thông tin đầy đủ. Trên thực tế, đây là các thiết kế nhằm hướng người dùng tới những hành động mà người bán mong muốn, đồng thời gây khó khăn hoặc khiến họ từ bỏ những lựa chọn không mong muốn.

Pháp luật Séc đang chậm trễ

Chỉ thị của Liên minh châu Âu, khác với quy định, không tự động có hiệu lực tại các nước thành viên sau khi được thông qua ở Brussels. Mỗi quốc gia phải tự chuyển hóa vào luật quốc gia. Các quy định của Chỉ thị 2023/2673 phải được thực hiện trước thứ Sáu, ngày 19 tháng 6.

Tại Cộng hòa Séc, việc chuyển hóa chỉ thị này sẽ được thực hiện thông qua sửa đổi Bộ luật Dân sự, nằm trong tài liệu nghị viện số 16. Tuy nhiên, dự luật này hiện đang bị “tắc” trong quá trình lập pháp. Hiện nó mới chỉ vượt qua dự thảo lần 1 và đã được ủy ban có thẩm quyền, trong trường hợp này là Ủy ban Ngân sách, xem xét. Rõ ràng là trong vài tuần tới, Séc sẽ không thể thông qua kịp quy định này.

Cuộc tranh luận về “nút bấm”

Việc triển khai chỉ thị thường được gọi là “nút rút khỏi hợp đồng”. Đức đã tự áp dụng giải pháp này từ năm 2022, trở thành hình mẫu được Áo tiếp nối; tại Áo, luật liên quan sẽ có hiệu lực vào thứ Sáu. Dự thảo luật của Séc cũng tính đến việc bắt buộc có nút này.

Tuy nhiên, xét về mặt kỹ thuật, trong chỉ thị EU không hề đề cập trực tiếp đến “nút bấm”, mà chỉ nói đến “chức năng”. Điều này được Giám đốc điều hành Hiệp hội Thương mại Điện tử (Apek) Jan Vetyška nhấn mạnh.

“Phần liên quan đến nút bấm theo chúng tôi là không chính xác và mang tính hạn chế không cần thiết. Chúng tôi muốn giữ khái niệm ‘chức năng’, vì ‘nút bấm’ ràng buộc quá chặt và mô tả quá cụ thể về giải pháp kỹ thuật,” ông nói với CNN Prima NEWS.

Vấn đề “nút bấm” cũng được đề cập trong một đề xuất sửa đổi của nghị sĩ Vojtěch Munzar (ODS). Theo ông, quy định bắt buộc về nút bấm nên bị loại bỏ khỏi luật, chỉ giữ lại “yếu tố điều khiển”. “Ông Munzar đã đề nghị chúng tôi hợp tác. Đề xuất của ông phù hợp với chúng tôi và cả luật EU. Hiện giờ chỉ còn chờ kết quả,” Vetyška cho biết.

Tranh cãi về tính cần thiết của quy định

Theo ông Vetyška, chỉ thị này đang giải quyết một vấn đề không tồn tại. “Trong việc rút khỏi hợp đồng (hay trả hàng), chúng tôi chưa ghi nhận bất kỳ khiếu nại nào từ khách hàng về việc họ không thể tìm cách hủy hợp đồng hoặc trả hàng. Đây là thủ tục hành chính vì chính thủ tục. Với khách hàng, sẽ không có thay đổi nào – dù tốt hay xấu,” ông nói.

Ông cũng không lo ngại rằng số lượng yêu cầu rút hợp đồng sẽ tăng lên. “Không có lý do để điều đó xảy ra. Khi bạn muốn rút khỏi hợp đồng vì sản phẩm không phù hợp, bạn đã luôn có thể làm điều đó. Hệ thống hiện tại không hạn chế bạn,” ông nói.

Các e-shop đã chuẩn bị

Theo ông Vetyška, nhiều e-shop đã chuẩn bị cho thay đổi này. “Một số doanh nghiệp hoạt động ở nhiều quốc gia đã triển khai giải pháp kỹ thuật theo mô hình nước ngoài, đôi khi là theo cách nghiêm ngặt nhất để có thể áp dụng đồng nhất ở tất cả thị trường,” ông cho biết. Những e-shop này sau đó sẽ áp dụng cùng giải pháp tại Séc.

Đại diện công ty bán lẻ Datart, bà Petra Psotková, cho biết: “Chúng tôi đang liên tục chuẩn bị cho các thay đổi từ luật châu Âu và điều chỉnh quy trình trực tuyến để khách hàng có thể thực hiện quyền của mình một cách dễ dàng nhất. Việc rút khỏi hợp đồng có thể được thực hiện trực tiếp trong giao diện trực tuyến của e-shop. Với khách hàng đã đăng ký, dịch vụ này đã có sẵn. Khách hàng không cần tìm biểu mẫu hay gọi tổng đài – chức năng này được hiển thị rõ ràng liên quan đến đơn hàng của họ,” bà nói, đồng thời cho biết giao diện cụ thể vẫn có thể thay đổi theo phiên bản luật cuối cùng.

(Theo CNN Prima NEWS)