Vì sao ông Trump nới lỏng 'vòng kim cô', mua dầu diesel của Nga?
Việc ông Trump tạm thời nới lỏng lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu Nga có thể mang lại cho Matxcơva nguồn thu hàng tỉ USD. Tuy nhiên, đây là một bước đi có tính toán.
Đáng chú ý, chỉ 3 tuần trước, hôm 18-9, chính Tổng thống Trump đã ký ban hành "Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026", đạo luật cho phép ông Trump áp thuế quan tới 100% với một số nước mua dầu khí Nga nhiều nhất. Vậy mà giờ nước Mỹ lại mua dầu diesel của Nga.
Nước Mỹ trên hết
Giả sử Tổng thống Donald Trump vào lúc này bị hỏi rằng "Giữa lợi ích của người Ukraine và lợi ích của người Mỹ, ngài ưu tiên ai hơn?", ông chủ Nhà Trắng sẽ trả lời như thế nào. Nhiều người có lẽ cũng đoán được: "Nước Mỹ trên hết".
Điều này sẽ phần nào lý giải vì sao ngày 9-10, ông Trump công bố đạt thỏa thuận gây bất ngờ về việc mua dầu diesel của Nga, đi ngược lại nhiều năm phương Tây gây sức ép để buộc Nga chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine.
Nhà lãnh đạo Mỹ thông báo: "Tôi vừa kết thúc cuộc thảo luận vô cùng thành công với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo thỏa thuận đạt được, Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và thế giới, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Căn cứ vào tình trạng các nhà máy lọc dầu diesel của Nga, nước này sẽ tiếp tục giao 3 triệu tấn dầu diesel chỉ trong thời gian ngắn".
Dầu diesel là loại nhiên liệu được sử dụng trong nông nghiệp, sưởi ấm nhà cửa và vận tải.
Theo Hãng tin Reuters, giá dầu diesel, yếu tố thường tác động đáng kể đến lạm phát, đã tăng 70% kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến với Iran ngày 28-2-2026.
Cuộc chiến tại Iran và Ukraine đã gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu nghiêm trọng trên toàn cầu, đẩy giá dầu diesel trung bình tại Mỹ lên 6,28 USD/gallon (1 gallon Mỹ = 3,785 lít) vào hôm 8-10, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA).
Giá dầu diesel đang gần mức cao kỷ lục và điều này gây rủi ro cho các nghị sĩ Đảng Cộng hòa của ông Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3-11-2026, sự kiện sẽ quyết định liệu đảng này có tiếp tục duy trì thế kiểm soát mong manh tại Quốc hội Mỹ hay không.
Nếu Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội Mỹ, các chính sách của ông Trump sẽ khó được thông qua hơn trong phần còn lại của nhiệm kỳ. Do đó, ông đang nỗ lực để lấy lòng cử tri Mỹ.
Cần lưu ý giá nhiên liệu vẫn duy trì ở mức cao bất chấp hai động thái gần đây của ông Trump nhằm tăng nguồn cung: thứ nhất là gây sức ép buộc các đồng minh giải phóng lượng nhiên liệu dự trữ khẩn cấp; thứ hai là mở rộng quyền tiếp cận dầu diesel nhuộm đỏ được miễn thuế, loại nhiên liệu thường dùng cho máy móc nông nghiệp.
Và lần này ông Trump chuyển sang tìm thêm nguồn cung từ Nga, dù quyết định như vậy có thể khiến các đồng minh thất vọng.
Nhưng ông Trump sẵn sàng làm điều đó, vì như ông đã khẳng định: "Ưu tiên lớn nhất của tôi là giá cả thấp hơn cho người dân Mỹ, đặc biệt là những người nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải tuyệt vời của chúng ta".
Tóm lại, ông Trump đang muốn kéo giá nhiên liệu xuống vì "nước Mỹ trên hết". Nhưng trên hết lúc này, có lẽ là lợi ích chính trị của Đảng Cộng hòa và chính quyền ông.
"Món quà" tạo ra khủng hoảng
Đáng chú ý, thỏa thuận giữa Mỹ - Nga được công bố đúng lúc phái đoàn Ukraine đang có mặt tại Mỹ để thảo luận về việc tìm kiếm giải pháp chấm dứt chiến tranh. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chỉ trích thỏa thuận, gọi đây là "một quyết định yếu kém từ những đối tác mạnh mẽ".
"Những món quà dành cho ông Putin sẽ không mang lại hòa bình hay bất kỳ lợi ích nào cho thế giới văn minh" - ông Zelensky viết trên X.
Thỏa thuận cũng vấp phải sự chỉ trích từ các nghị sĩ Mỹ, trong đó có dân biểu Đảng Cộng hòa Don Bacon. Ông cho rằng đã đến lúc áp dụng thêm các biện pháp trừng phạt mà Quốc hội Mỹ mới thông qua, thay vì dỡ bỏ những biện pháp hiện hành.
Động thái của ông Trump có khả năng sẽ tạo ra cuộc khủng hoảng mới trong quan hệ với các đồng minh của Mỹ tại châu Âu.
Trong khi đó, ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên của ông Putin, đã ca ngợi việc hợp tác giữa Nga và Mỹ trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Theo các nguồn thạo tin, trong chuyến thăm Washington tháng trước, ông Dmitriev đã đề nghị các quan chức Mỹ cấp giấy phép cho tất cả tập đoàn dầu mỏ lớn của Nga xuất khẩu dầu diesel sang thị trường Mỹ.
Tháng 10-2025, Mỹ áp lệnh trừng phạt đối với những công ty dầu mỏ Nga liên quan đến cuộc chiến mà Matxcơva phát động tại Ukraine. Giờ đây việc xuất khẩu dầu diesel có thể mang lại cho Matxcơva nguồn thu hàng tỉ USD.
Cũng cần lưu ý Mỹ không hoàn toàn gỡ bỏ chiếc "vòng kim cô" đối với nhiên liệu Nga. Bộ Tài chính Mỹ nêu rõ đã cấp giấy phép cho phép nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7-4-2027.
Không loại trừ khả năng việc nới lỏng này còn là một quân bài mặc cả của Washington. Sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Trump có thể tận dụng quyền tiếp cận thị trường Mỹ để gây sức ép buộc Nga nhượng bộ trong vấn đề Ukraine.
Theo Hãng tin Reuters, giá dầu diesel đã giảm sau thông báo của ông Trump, nhưng các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận này có thể không đủ để duy trì đà giảm.
"Đây rõ ràng không phải là giải pháp triệt để, mà chỉ bổ sung thêm nguồn cung cho thị trường dầu diesel vốn đang rất khan hiếm" - ông Jim Mitchell, nhà phân tích tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, nhận định.
(Theo Tuổi Trẻ)
