Các tổ chức phi chính phủ (NGO) cảnh báo dự luật sẽ khiến vợ/chồng và thân nhân ngoài EU của công dân Séc chịu bất lợi so với gia đình ngoài EU của công dân các nước EU khác.

Một liên minh các tổ chức phi chính phủ làm việc với người di cư tại Cộng hòa Séc đã lên tiếng cảnh báo về một điều khoản trong Luật Người nước ngoài mới được chính phủ thông qua ở dạng dự thảo vào tháng 3.

Consortium of NGOs Working with Migrants (Liên minh các NGO làm việc với người di cư) đã công bố phản hồi đối với Luật về Nhập cảnh và Cư trú của Người nước ngoài hôm 17/3, một ngày sau khi chính phủ phê chuẩn dự thảo.

Theo phân tích của liên minh, dự luật khiến thân nhân ngoài EU của công dân Séc có ít quyền lợi hơn so với thân nhân ngoài EU của công dân các nước thành viên EU khác đang sinh sống tại đây.

Văn bản luật này đưa ra gói cải cách toàn diện đối với người nước ngoài đang cư trú tại Cộng hòa Séc, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2029. Tuy vậy, liên minh cảnh báo sửa đổi nói trên mang tính phân biệt đối xử vì tạo ra “một nhóm công dân Séc sẽ không được quyền sống cùng gia đình trên chính quê hương mình”.

Hệ quả thực tiễn hữu hình  

Theo quy định hiện hành, vợ/chồng hoặc thân nhân phụ thuộc ngoài EU của công dân Séc được hưởng quy chế cư trú tương tự như vợ/chồng hoặc thân nhân ngoài EU của bất kỳ công dân EU nào khác đang sống tại Cộng hòa Séc.

Theo Consortium, dự luật mới tách hai nhóm đối tượng này ra, đồng nghĩa là giáng cấp địa vị pháp lý của gia đình công dân Séc.

Hệ quả thực tế sẽ rất rõ rệt. Theo quy định đề xuất, vợ/chồng ngoài EU của một công dân Séc sẽ phải nộp nhiều giấy tờ hơn và đáp ứng điều kiện thu nhập khắt khe hơn so với vợ/chồng ngoài EU của một công dân Slovakia hoặc Đức trong hoàn cảnh tương tự.

Sau khi ly hôn hoặc bị hủy giấy phép cư trú, thân nhân ngoài EU của công dân Séc sẽ buộc phải rời khỏi Cộng hòa Séc, trong khi thân nhân ngoài EU của công dân một nước EU khác có thể ở lại và xin chuyển sang diện giấy phép khác.

Vì sao các NGO cho rằng đây là sự phân biệt đối xử?  

- Điều kiện tài chính nghiêm ngặt hơn: Vợ/chồng ngoài EU của công dân Séc phải chứng minh mức thu nhập hàng tháng; trong khi vợ/chồng ngoài EU của công dân Slovakia hoặc Đức trong cùng hoàn cảnh thì không.  
- Hạn chế về thủ tục: Thân nhân của công dân Séc không được phép nộp đơn xin cư trú trong khi đang có thủ tục hành chính khác đang diễn ra; quy định này không áp dụng với thân nhân của công dân các nước EU khác.  
- Mất quyền cư trú sau ly hôn: Thân nhân của công dân Séc phải rời đi ngay khi giấy phép bị thu hồi; thân nhân của công dân nước EU khác có thể ở lại và chuyển sang loại giấy phép khác.  
- Bị buộc rời đi trong thời gian kháng cáo: Thân nhân của công dân Séc phải rời khỏi nước này trong khi đơn kháng cáo đang được xem xét; thân nhân của công dân EU khác có thể ở lại cho đến khi quá trình kết thúc.  
- Căn cứ trục xuất rộng hơn: Thân nhân của công dân Séc có thể bị trục xuất vì những vi phạm nhỏ như hộ chiếu hết hạn; trong khi thân nhân của công dân EU khác chỉ có thể bị trục xuất nếu gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với trật tự hoặc an ninh công cộng.

Consortium nhận định: “Dù đặt trong các tình huống tương đồng, dự luật lại phân biệt một cách vô lý giữa hai nhóm người: thân nhân của công dân Séc và thân nhân của công dân các nước EU khác,” cho rằng điều này đi ngược lại “nguyên tắc bình đẳng về phẩm giá và quyền con người cũng như lệnh cấm phân biệt đối xử”.

Quy định hiện hành chưa từng bị EU chất vấn  

Bộ Nội vụ lập luận trong bản thuyết minh rằng thay đổi là cần thiết để “đồng bộ hóa” luật Séc với các chỉ thị của EU về quyền tự do đi lại. Tuy nhiên, Consortium bác bỏ cách giải thích này.

“Luật tự do đi lại của châu Âu trước hết được thiết kế cho các công dân EU đã thực sự thực hiện quyền di chuyển qua biên giới, chứ không phải cho công dân Séc đang sống tại chính quê hương mình,” Consortium nêu, đồng thời khẳng định không có quy định EU nào buộc Cộng hòa Séc phải tước bỏ các bảo hộ hiện nay dành cho gia đình công dân Séc.

Trong khi Consortium kêu gọi Quốc hội không thông qua đạo luật ở dạng hiện tại, cần lưu ý rằng dự luật vẫn còn chặng đường lập pháp khá dài. Văn bản phải được Hạ viện thông qua trước khi trở thành luật, và Bộ trưởng Nội vụ Lubomír Metnar thừa nhận đây sẽ là một tiến trình kéo dài và phức tạp.

Còn nhiều dự luật di trú khác đang được chuẩn bị?  

Luật Người nước ngoài mới không phải là cải cách duy nhất về di trú mà chính phủ hiện tại đang xây dựng.

Chủ tịch Hạ viện Tomio Okamura cho biết sau cuộc họp hội đồng liên minh tháng 3 rằng có tới năm bộ đang soạn thảo một sửa đổi an ninh riêng, trong đó bao gồm “siết chặt căn bản” các điều kiện cư trú và quy định về bảo hộ tạm thời. Bộ trưởng Nội vụ Metnar được giao nhiệm vụ trình đề xuất này lên hội đồng liên minh vào tháng 5.

Dù chi tiết sửa đổi chưa được công bố và văn bản vẫn ở giai đoạn rất sớm, các thành viên liên minh đã phần nào hé lộ ưu tiên chính sách.

Ông Metnar công khai kêu gọi siết chặt quy chế bảo hộ tạm thời cho người Ukraine, trong đó có việc gắn chặt hơn việc gia hạn quy chế với tình trạng việc làm, và có thể giới hạn bảo hộ theo khu vực địa lý. Đảng SPD của ông Okamura thì thúc đẩy các điều kiện cư trú khắt khe hơn đối với mọi nhóm người nước ngoài, không có ngoại lệ.

Luật Người nước ngoài mới đề xuất những thay đổi gì?  

- Nền tảng số mới: Hệ thống Tổng hợp Các vấn đề Người nước ngoài (ICAS) sẽ hợp nhất toàn bộ thủ tục hành chính liên quan đến người nước ngoài vào một tài khoản điện tử duy nhất, được Cảnh sát Ngoại kiều và Bộ Ngoại giao truy cập.  
- Sổ đăng ký công dân EU: Từ năm 2030, công dân EU lưu trú trên 90 ngày sẽ phải đăng ký bắt buộc; hiện nay việc đăng ký chỉ mang tính tự nguyện.  
- Cơ chế bảo lãnh: Doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức bảo lãnh khác sẽ phải chịu nghĩa vụ báo cáo đối với người nước ngoài mà họ đưa sang Cộng hòa Séc.  
- Siết điều kiện đại diện pháp lý: Chỉ các tổ chức pháp lý phi lợi nhuận đã đăng ký mới được phép đại diện cho người nước ngoài trước cơ quan chức năng.  
- Thắt chặt thu hồi giấy phép: Mở rộng các căn cứ pháp lý để hủy giấy phép cư trú đối với những người bị coi là đe dọa trật tự hoặc an ninh công cộng.

Theo Expats