TỔNG QUAN: Dự luật thay đổi cơ chế tài trợ truyền thông công tại Séc sẽ có những gì?

Dự luật thay đổi cơ chế tài trợ cho các cơ quan truyền thông công, vốn gây tranh cãi lớn trong xã hội, đã vượt qua vòng thảo luận đầu tiên tại Hạ viện vào rạng sáng thứ Bảy. Dự luật do Bộ Văn hóa dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Ota Klempíř (Motoristé) soạn thảo và đã trải qua nhiều lần chỉnh sửa kể từ khi được xây dựng vào mùa xuân.  Dưới đây là tổng hợp những thay đổi chính trong đề xuất này.

Thay đổi cơ chế tài trợ

Chính phủ ấn định ngân sách cố định cho Đài Truyền hình Séc (ČT) và Đài Phát thanh Séc sau khi luật có hiệu lực. Theo đó, Đài Truyền hình Séc sẽ nhận 5,74 tỷ korun mỗi năm, còn Đài Phát thanh Séc được cấp 2,07 tỷ korun.

So với cơ chế hiện nay, nguồn tài chính của hai cơ quan này sẽ giảm khoảng 15%. Đài Truyền hình Séc dự kiến ngân sách năm tới vào khoảng 7 tỷ korun, trong khi Đài Phát thanh Séc tính toán cần 2,7 tỷ korun.

Chính phủ lập luận rằng mức ngân sách mới được xác định dựa trên khoản phí truyền hình và phát thanh thu được trong năm 2025, trước khi chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala (ODS) tăng phí từ ngày 1/5/2025.

Tuy nhiên, trên thực tế, ngân sách của hai cơ quan truyền thông này sẽ quay về mức của năm 2008, tức trước giai đoạn lạm phát cao. Trong các năm 2022–2024, lạm phát cộng dồn lên tới gần 30%. Mức phí được ấn định từ năm 2008 và không thay đổi cho đến năm ngoái.

Khoản tài trợ sẽ được thanh toán hằng tháng cho hai cơ quan truyền thông, mỗi lần bằng 1/12 tổng ngân sách hằng năm và được chuyển chậm nhất vào ngày 15 của tháng tương ứng.

Cơ chế điều chỉnh theo lạm phát

Khoản tài trợ cố định từ ngân sách nhà nước có thể được tăng thêm 10%. Theo báo cáo giải trình, việc điều chỉnh sẽ được thực hiện khi “tổng tỷ lệ lạm phát trong các năm trước kể từ lần tăng ngân sách gần nhất vượt quá 10%”.

“Trên thực tế, đây là một cái bẫy, bởi trước đây có thời điểm lạm phát vượt quá 15%. Nếu khoản tài trợ chỉ tăng 10%, phần chênh lệch so với mức lạm phát thực tế vẫn không được bù đắp. Vì vậy, giá trị thực của nguồn tài trợ sẽ giảm”, chuyên gia truyền thông Filip Rožánek nói với Novinky.

Ngược lại, nếu lạm phát ở mức thấp, các cơ quan truyền thông công có thể phải chờ nhiều năm mới được tăng ngân sách.

Cơ chế hiện hành

Hiện nay, phí truyền hình và phát thanh tại Séc được thu đối với các hộ gia đình sở hữu thiết bị có khả năng tiếp nhận nội dung của truyền thông công. Các thiết bị này không chỉ gồm tivi mà còn có máy tính, máy tính bảng và điện thoại thông minh.

Mỗi hộ gia đình phải trả 150 korun tiền phí truyền hình và 55 korun tiền phí phát thanh mỗi tháng, bất kể có bao nhiêu thành viên hoặc sở hữu bao nhiêu thiết bị.

Doanh nghiệp cũng phải đóng các khoản phí này, với mức thu được xác định theo số lượng nhân viên. Công ty có từ 25 đến 50 lao động phải trả gấp 5 lần mức áp dụng cho hộ gia đình, trong khi doanh nghiệp có hơn 500 nhân viên phải trả gấp 100 lần.

Trước ngày 1/5/2025, mức phí thấp hơn, gồm 135 korun mỗi tháng đối với truyền hình và 50 korun đối với phát thanh.

Chưa có cơ chế bảo đảm tính độc lập

Dự luật hiện nay không đề cập hay đưa ra bất kỳ cơ chế nào nhằm bảo đảm tính độc lập của truyền thông công, dù đây là yêu cầu được phe đối lập và một bộ phận công chúng đưa ra.

Đã tiết kiệm nhưng vẫn không đủ

Ban lãnh đạo của cả hai cơ quan truyền thông đều phản đối việc thay đổi cơ chế tài trợ. Họ cho rằng hệ thống thu phí hiện nay giúp bảo đảm tính độc lập, trong khi việc đột ngột cắt giảm ngân sách có thể đe dọa nghiêm trọng hoạt động của các đơn vị này.

Theo phương án ngân sách khẩn cấp được Đài Truyền hình Séc công bố hồi tháng 8, cơ quan này chỉ có thể tiết kiệm tối đa 350 triệu korun trong năm tới.

Nếu phải cắt giảm nhiều hơn, đài sẽ buộc phải thu hẹp đáng kể hoạt động sản xuất chương trình và sa thải nhân viên. Trong khi đó, kế hoạch của chính phủ dự kiến giảm ngân sách khoảng 1,3 tỷ korun.

Tổng giám đốc Đài Truyền hình Séc Hynek Chudárek cảnh báo rằng việc cắt giảm 1,3 tỷ korun như kế hoạch sẽ đe dọa khả năng cung cấp dịch vụ công theo nghĩa vụ mà pháp luật quy định.

“Dự luật được trình hiện nay có nguy cơ khiến Đài Truyền hình Séc không thể tiếp tục hoạt động ở quy mô hiện tại, bởi khoản tiền dự kiến cấp từ ngân sách nhà nước sẽ buộc đài phải cắt giảm mạnh hoạt động sản xuất và phát sóng chương trình, đồng thời sa thải hàng loạt nhân viên”, ban lãnh đạo ČT viết trên mạng xã hội hôm thứ Sáu, sau khi dự luật bất ngờ được đưa vào chương trình nghị sự của Hạ viện.

Đài Phát thanh Séc và Tổng giám đốc René Zavoral cũng đưa ra cảnh báo tương tự.

“Những gì đang diễn ra hôm nay tại Hạ viện, theo tôi, là một bước đi đặc biệt nguy hiểm đối với các cơ quan truyền thông công. Liên minh cầm quyền đang tìm cách thông qua theo thủ tục rút gọn một thay đổi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính độc lập, sự ổn định và khả năng thực hiện sứ mệnh phục vụ công chúng của các cơ quan này”, ông Zavoral nêu trong tuyên bố báo chí hôm thứ Sáu.

(Theo Novinky)