Tại hội nghị thượng đỉnh NATO mùa hè ở Ankara, Séc sẽ được đại diện bởi Thủ tướng Andrej Babiš (ANO), Bộ trưởng Quốc phòng Jaromír Zůna (SPD) và Bộ trưởng Ngoại giao Petr Macinka (Motoristé). Chính phủ không tính đến sự tham gia của Tổng thống Petr Pavel. Cả ba thành viên nội các này đã xác nhận với Đài Truyền hình Séc. Tuy nhiên, nguyên thủ quốc gia vẫn muốn trao đổi với Thủ tướng về thành phần phái đoàn, nhưng hiện chưa ấn định được thời gian gặp. Trước đây, thông lệ là nguyên thủ quốc gia đại diện tại các hội nghị cấp cao của NATO, còn Thủ tướng đại diện tại các hội nghị EU.

Tổng thống Pavel thừa nhận: “Tôi và chính phủ vẫn đang thảo luận về việc ai sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO, dĩ nhiên việc lựa chọn thành viên phái đoàn là quyền của chính phủ”. Bộ trưởng Zůna cho biết ông chỉ được thông báo về thành phần phái đoàn gồm Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng.

Thông lệ trước đây là Tổng thống đại diện quốc gia tại các hội nghị thượng đỉnh NATO đã bị phá vỡ sau những bất đồng giữa chính phủ và nguyên thủ quốc gia về mức chi tiêu quốc phòng trong năm nay. Việc thay đổi này thuộc thẩm quyền của chính phủ. Năm ngoái tại hội nghị ở Hague, các nước thành viên NATO đã cam kết sẽ tăng chi tiêu quốc phòng và liên quan lên mức 5% GDP vào năm 2035. Khi đó, phái đoàn Séc do chính ông Pavel dẫn đầu.

“Chính phủ chịu trách nhiệm về chính sách quốc phòng và đối ngoại, vì vậy việc các đại diện của chính phủ tham dự là điều hợp lý, chứ không phải đại diện của phe đối lập, mà theo tôi là Tổng thống Petr Pavel,” Bộ trưởng Macinka nhắc lại phát biểu trước đây của mình. Tuy nhiên, ông Pavel tham gia tranh cử tổng thống nhờ thu thập đủ số chữ ký tối thiểu của người dân – 50.000 chữ ký, chứ không sử dụng đề cử từ ít nhất 20 nghị sĩ hoặc 10 thượng nghị sĩ. Tổng thống cũng bác bỏ việc bị coi là chính trị gia đối lập. Ông muốn trao đổi thêm với Thủ tướng về việc ai sẽ đại diện Séc tại Ankara.

“Chúng tôi vẫn đang tìm thời điểm phù hợp, hiện tại chưa thể thống nhất lịch. Nếu không tìm được thời gian chung, tôi chắc chắn sẽ trao đổi với ông Andrej Babiš qua điện thoại,” nguyên thủ quốc gia cho biết. Lần gần nhất ông Pavel gặp trực tiếp Babiš là vào giữa tháng Ba tại Lâu đài Praha. Trong cuộc gặp kéo dài gần một giờ, họ chủ yếu thảo luận về chi tiêu quốc phòng, nhưng không bàn về việc ai sẽ đại diện tại hội nghị NATO vào tháng Bảy. Một ngày sau cuộc gặp, ông Babiš nói với Đài Truyền hình Séc rằng ông muốn đích thân tham dự hội nghị thay cho tổng thống.

Điều này đã khiến tổng thống bất ngờ. “Nếu xét đến cách phân công công việc vốn là thông lệ trong nhiều năm, kể cả với các đời tổng thống trước, thì tôi nghĩ việc này nên được trao đổi trước với tôi,” ông Pavel nói. Tranh cãi giữa ông và chính phủ chủ yếu xoay quanh mức chi tiêu quốc phòng năm nay.

Chính phủ muốn đạt mức 2% chi tiêu quốc phòng thông qua đầu tư hạ tầng giao thông

Bộ Quốc phòng năm nay dự kiến quản lý ngân sách gần 155 tỷ korun, tương đương 1,73% GDP. Để đạt mức tối thiểu 2% mà NATO yêu cầu, chính phủ sẽ tính thêm gần 20 tỷ korun đầu tư vào các công trình giao thông.

Tuy nhiên, theo tổng thống, NATO sẽ không công nhận khoản này là chi tiêu quốc phòng. Các bộ trưởng lại cho rằng điều ngược lại. Vì vậy, theo họ, liên minh cầm quyền đã quyết định để Thủ tướng tham dự hội nghị nhằm giải thích lập trường của chính phủ, kể cả với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

“Chính phủ, đặc biệt là Thủ tướng, chịu trách nhiệm về chính sách đối ngoại cũng như việc thực hiện các cam kết từ tư cách thành viên NATO,” Bộ trưởng  Zůna nhấn mạnh. Theo Bộ trưởng Macinka, việc Thủ tướng đứng đầu phái đoàn là hoàn toàn hợp lý.

Theo Chủ tịch đảng ODS Martin Kupka, vấn đề an ninh quan trọng đến mức chính phủ có nghĩa vụ phải phối hợp với các cơ quan hiến định khác – bao gồm cả tổng thống – để có lập trường chung. Ông Pavel muốn trực tiếp trao đổi với Thủ tướng về vấn đề hội nghị NATO ngay trong tháng Tư.

Chi tiêu quốc phòng cao hơn

Mức 5% GDP cho quốc phòng cũng là cam kết của Séc tại hội nghị NATO gần nhất. Trong đó, 3,5% là chi phí quân sự trực tiếp (như trang thiết bị và lương), phần còn lại dành cho hạ tầng liên quan.

So với hiện tại, nhà nước sẽ phải tăng gấp đôi chi tiêu quân sự – tương đương hơn 313 tỷ korun theo giá hiện nay. Tổng thống đã cảnh báo từ năm ngoái rằng việc thực hiện cam kết này sẽ rất khó đối với một số quốc gia.

Séc đang dần tăng đầu tư quốc phòng: năm 2021 là 85 tỷ korun, năm ngoái gấp đôi. Mức tăng mạnh diễn ra vào năm 2024 khi chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala lần đầu tiên sau hai thập kỷ đạt mức cam kết 2% với NATO. Tuy nhiên, ông Zůna gần đây cho biết NATO vẫn đang đánh giá chi tiêu của các nước thành viên trong giai đoạn 2024–2025.

Theo ông Pavel, tất cả đều nhận thức rằng châu Âu không có nhiều lựa chọn. “Nếu chúng ta không thể đảm bảo an ninh của mình, hoặc không thể răn đe bất kỳ ai muốn thử xem NATO có hoạt động hay không, thì việc đầu tư vào những lĩnh vực khác sẽ không còn nhiều ý nghĩa,” tổng thống tin tưởng.

(Theo ČT24)