Mỹ vừa phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các công ty vận tải biển, cho rằng họ có thể đối mặt với các biện pháp trừng phạt nếu chi trả tiền cho Iran để được đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.

Theo thông báo của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ, Washington đang gia tăng sức ép trong bối cảnh căng thẳng với Tehran liên quan đến quyền kiểm soát tuyến đường biển chiến lược này. Khoảng 20% lượng dầu và khí đốt giao dịch toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz trong thời bình, khiến khu vực này trở thành điểm nóng địa chính trị có ảnh hưởng trực tiếp tới kinh tế thế giới.

Căng thẳng leo thang sau khi Iran tiến hành các cuộc tấn công và đe dọa nhằm vào tàu thuyền, khiến hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển bị gián đoạn kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Sau đó, Tehran bắt đầu cho phép một số tàu đi qua theo các lộ trình thay thế gần bờ biển nước này, đồng thời thu phí dịch vụ trong một số trường hợp.

Chính cơ chế bị ví như “trạm thu phí” này là mục tiêu trong cảnh báo mới của Mỹ. OFAC cho biết các khoản thanh toán mà Iran yêu cầu không chỉ dừng ở tiền mặt mà còn có thể dưới dạng tài sản kỹ thuật số, hoán đổi không chính thức hoặc các hình thức “trả bằng hiện vật”, bao gồm cả quyên góp từ thiện hoặc nộp tiền tại các cơ quan đại diện ngoại giao của Iran.

“OFAC đưa ra cảnh báo này nhằm thông báo cho các cá nhân và tổ chức, cả trong và ngoài nước Mỹ, về rủi ro bị trừng phạt khi thực hiện các khoản thanh toán hoặc tìm kiếm sự đảm bảo an toàn từ chính quyền Iran để được đi qua khu vực”, cơ quan này nhấn mạnh rủi ro tồn tại bất kể hình thức thanh toán.

Đáp lại động thái của Iran, Mỹ đã triển khai phong tỏa hải quân từ ngày 13/4, ngăn chặn tàu chở dầu của Iran rời cảng, qua đó cắt nguồn thu quan trọng của nước này. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã có 45 tàu thương mại buộc phải quay đầu kể từ khi lệnh phong tỏa được áp dụng.

Căng thẳng không chỉ giới hạn ở thực địa mà còn lan sang bàn đàm phán. Tổng thống Donald Trump ngày 1/5 cho biết ông không hài lòng với đề xuất mới nhất của Iran nhằm chấm dứt xung đột. “Họ muốn đạt thỏa thuận, nhưng tôi chưa thấy thỏa đáng”, ông nói tại Nhà Trắng, đồng thời chỉ trích bộ máy lãnh đạo Iran thiếu nhất quán.

Theo truyền thông nhà nước Iran IRNA, Tehran đã chuyển đề xuất của mình cho các bên trung gian tại Pakistan trước đó một ngày. Dù lệnh ngừng bắn kéo dài ba tuần giữa hai bên vẫn được duy trì, cả Mỹ và Iran liên tục cáo buộc nhau vi phạm, làm gia tăng bất ổn và gây sức ép lên nền kinh tế toàn cầu, từ giá năng lượng leo thang đến nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu.

Theo hãng tin AP, trong diễn biến liên quan, Iran ngày 2/5 thông báo đã hành quyết hai người bị kết tội làm gián điệp cho Israel. Cơ quan tư pháp nước này cho biết các bị cáo bị cáo buộc cung cấp thông tin nhạy cảm, bao gồm dữ liệu liên quan đến cơ sở hạt nhân Natanz - địa điểm từng bị Mỹ và Israel không kích trước đó.

Động thái này nằm trong làn sóng trấn áp an ninh gia tăng, khi Iran đã xử tử hơn một chục người với các cáo buộc gián điệp và khủng bố trong những tuần gần đây.

Trên bình diện quốc tế, Trung Quốc kêu gọi các bên duy trì lệnh ngừng bắn và nhanh chóng quay lại bàn đàm phán. Đại sứ Trung Quốc tại Liên hợp quốc, Fu Cong, nhấn mạnh việc khôi phục ổn định tại eo biển Hormuz là ưu tiên cấp bách, đồng thời cho biết Bắc Kinh ủng hộ các nỗ lực trung gian của Pakistan.

Ông cũng cho rằng nguyên nhân gốc rễ của những tổn thất tại Iran và khu vực lân cận, cũng như bất ổn kinh tế toàn cầu, xuất phát từ cuộc xung đột mà ông mô tả là không chính đáng do Mỹ và Israel tiến hành.

Bên cạnh những diễn biến căng thẳng trên thực địa và bàn đàm phán, giới chức Iran tiếp tục gia tăng sức ép về mặt dư luận khi đề cập đến chi phí chiến tranh.

Theo Tân Hoa Xã, ngày 1/5, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đánh giá cuộc chiến nhằm vào nước này đã tiêu tốn của Mỹ khoảng 100 tỷ USD đồng thời bác bỏ số chiến phí ước tính khoảng 25 tỷ USD mà Washington từng công bố.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông Araghchi nhấn mạnh: “Lầu Năm Góc đang nói dối. Canh bạc của Thủ tướng Israel đã trực tiếp khiến nước Mỹ tiêu tốn 100 tỷ USD tính đến thời điểm hiện tại, gấp 4 lần so với con số mà Washington tuyên bố.”

Bên cạnh đó, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran cho rằng chi phí thực tế mà người nộp thuế Mỹ phải gánh chịu còn lớn hơn đáng kể nếu tính cả các tác động gián tiếp, qua đó làm dấy lên tranh cãi về ưu tiên chính sách của Washington trong bối cảnh xung đột tiếp tục kéo dài.

Tình hình hiện nay cho thấy nguy cơ gián đoạn kéo dài tại một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới với hệ lụy ngày càng rõ rệt đối với chuỗi cung ứng và thị trường toàn cầu.

Nguồn baotintuc