Chính phủ Séc dự kiến xây dựng một bệnh viện mới tại khuôn viên Bệnh viện Đại học Královské Vinohrady ở Praha và muốn tính chi phí dự án này vào ngân sách quốc phòng với tư cách là một cơ sở quân y. Tuy nhiên, việc NATO có chấp nhận đây là khoản chi quốc phòng hay không đang gây nhiều nghi ngờ. Nhiều ý kiến cũng đặt câu hỏi liệu quân đội Séc hiện có thực sự cần thêm bệnh viện quân y thứ tư hay không.

Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) từ lâu đã nói về kế hoạch xây dựng một “siêu bệnh viện” mới tại Praha, ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Sau khi trở lại Strakova akademie vào năm ngoái, ông khôi phục ý tưởng này và chính phủ cũng đã đưa dự án vào tuyên bố chương trình hành động.

Mới hồi mùa xuân năm nay, ông Babiš còn dự định xây bệnh viện tại khu vực Letňany của Praha. Tuy nhiên, hôm thứ Tư, cùng với Bộ trưởng Y tế Adam Vojtěch (do ANO đề cử), ông thông báo bệnh viện sẽ được xây trong khuôn viên Bệnh viện Đại học Královské Vinohrady và sẽ là cơ sở quân y, chứ không phải bệnh viện dân sự.

Theo Bộ trưởng Vojtěch, việc đặt bệnh viện tại Vinohrady là hợp lý, chủ yếu nhờ hệ thống chuyên khoa hiện có tại đây. Trong khuôn viên bệnh viện đã có trung tâm chấn thương và trung tâm điều trị bỏng chuyên sâu, trong đó khu điều trị bỏng hiện đang được cải tạo.

Ông Vojtěch cho biết một số tòa nhà cũ không còn phù hợp có thể sẽ bị dỡ bỏ hoặc chuyển sang mục đích khác. Các đơn vị hiện đang hoạt động trong những tòa nhà này dự kiến sẽ được chuyển sang cơ sở mới. “Chúng tôi sẽ chỉ sử dụng một phần khuôn viên, nơi hiện có một khu đất trống,” ông nói.

Hiện dự án vẫn mới ở giai đoạn khởi đầu. Nội các đang xúc tiến việc chuyển quyền quản lý khu đất sang Bộ Quốc phòng, với mục tiêu hoàn tất trước cuối tháng 8.

Có được tính là chi quốc phòng?
Chính phủ cũng không giấu ý định muốn kê khai khoản đầu tư này với NATO như một phần chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, khả năng khoản chi này được công nhận vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

Năm 2025, các nước thành viên NATO đã thống nhất lộ trình nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. Trong đó, 3,5% GDP phải dành trực tiếp cho quốc phòng và 1,5% GDP cho các khoản chi liên quan. Trong khi đó, Séc hiện vẫn chưa đáp ứng được cả cam kết cũ từ năm 2014, theo đó chi tiêu quốc phòng phải đạt 2% GDP. Vì vậy, việc tính chi phí xây dựng một bệnh viện mới vào ngưỡng 2% này được cho là sẽ rất khó.

Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng của Hạ viện Séc, Josef Flek (STAN), nói với báo Novinky: “NATO quy định rất rõ những khoản chi nào được tính và khoản nào thì không. Theo tôi, chi phí này sẽ không thể được tính vào tổng chi tiêu quốc phòng.”

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Jana Černochová (ODS) cũng bày tỏ quan điểm tương tự. Bà nói với Novinky: “Chỉ riêng việc chuyển khu đất sang Bộ Quốc phòng hoặc gắn nhãn bệnh viện là cơ sở quân sự thì chưa đủ.” Theo bà, việc kê khai toàn bộ một bệnh viện chủ yếu phục vụ dân sự như chi tiêu quốc phòng chỉ là một “mánh kế toán”, không thể thay thế cho những đầu tư thực sự vào vũ khí, đạn dược, hạ tầng và con người.

Bà Černochová chỉ trích: “Rõ ràng chính phủ đang cố tình thổi phồng chi tiêu quốc phòng bằng những dự án mà quân đội không cần. NATO muốn chúng ta xây dựng năng lực quân sự thực chất. Biến các dự án dân sự thành chi quốc phòng chỉ để trên giấy tờ hoàn thành cam kết, theo tôi, là một hành vi gian dối.”

Nhà phân tích an ninh Vojtěch Bahenský của Đại học Charles cũng tỏ ra hoài nghi về khả năng khoản chi này được NATO chấp nhận. Tuy vậy, ông lưu ý rằng các chính phủ trước đây cũng từng có cách tiếp cận tương tự. “Ngay cả chính phủ tiền nhiệm cũng từng cố gắng đưa vào đó các dự án đường cao tốc hay đường sắt, dù giá trị sử dụng quân sự của chúng chỉ ở mức rất hạn chế,” ông nhắc lại với Novinky.

Quân đội Séc có cần bệnh viện quân y thứ tư?
Hiện Séc đã có ba bệnh viện quân y, đặt tại Praha, Brno và Olomouc. Việc quân đội có cần thêm bệnh viện thứ tư hay không, theo bà Černochová, trước hết phải do Bộ Tổng tham mưu quân đội trả lời, đồng thời cần đưa ra các yêu cầu cụ thể về quy mô giường bệnh, nhân lực và cách sử dụng trong tình trạng khủng hoảng hoặc chiến tranh.

Ông Vojtěch Bahenský cũng đặt vấn đề: “Liệu việc xây dựng bệnh viện quân y thứ tư có thực sự là điều quân đội đang cần vào lúc này hay không.”

Một cuộc thăm dò ý kiến độc giả cho thấy sự hoài nghi khá lớn của công chúng. Với 393 độc giả tham gia, chỉ 23,4% cho rằng nhà nước nên đầu tư xây dựng bệnh viện quân y thứ tư, trong khi 76,6% phản đối.

Không chỉ giới chính trị và chuyên gia, một số cựu quan chức quốc phòng cũng bày tỏ nghi ngờ. Chuẩn tướng Miroslav Feix, nguyên Giám đốc Cục Hoạch định năng lực của Bộ Quốc phòng, viết trên mạng xã hội X rằng: “Có thể thấy rất rõ bệnh viện mới ở Vinohrady chẳng liên quan gì đến nhu cầu quân sự.” Ông dẫn lại thông tin của Bộ Y tế, theo đó số lượng giường bệnh cần thiết và các thông số khác của bệnh viện dự kiến xây dựng hiện vẫn chưa được xác định, mà còn phải chờ một nghiên cứu năng lực.

Đại học Charles chờ thông tin về tương lai hợp tác
Trong khuôn viên bệnh viện hiện nay cũng là nơi đặt cơ sở của Khoa Y số 3 thuộc Đại học Charles. Nhà trường cho biết hiện chưa rõ trong tương lai dự án mới có tiếp tục tính đến sự hiện diện của khoa hay không.

Trả lời tòa soạn, Hiệu trưởng khoa Jan Trnka cho biết: “Ở thời điểm này, chúng tôi chưa có thông tin chi tiết về hình thức hay chức năng của bệnh viện tương lai. Tuy nhiên, dựa trên phát biểu của các bên liên quan, chúng tôi giả định đây sẽ là một bệnh viện đại học, đồng nghĩa với việc mở rộng và tăng cường sự hợp tác hiện có.”

Kế hoạch xây bệnh viện mới ở Vinohrady vì thế đang đứng trước hàng loạt câu hỏi lớn: từ tính cần thiết đối với quân đội, khả năng được NATO công nhận là chi tiêu quốc phòng, cho tới tác động đối với hệ thống y tế và đào tạo y khoa hiện hữu. Trong bối cảnh Séc còn chưa hoàn thành các cam kết quốc phòng trước đây, tranh luận xung quanh dự án này nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn.

Theo Novinky