Praha đang đối mặt với một vấn đề nhà ở ngày càng khó có thể phớt lờ: số lượng nhà mới được xây không đủ để đáp ứng nhu cầu, và tình trạng thiếu hụt này đang góp phần đẩy giá bán lẫn giá thuê vượt ngoài khả năng chi trả của nhiều cư dân.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định tình trạng nhà ở ngày càng khó tiếp cận tại Cộng hòa Séc phản ánh sự mất cân đối mang tính cơ cấu giữa cung và cầu. Hoạt động xây dựng bị kìm hãm bởi quy trình cấp phép chậm chạp và cơ chế ra quyết định phân tán ở cấp đô thị.

Vấn đề đặc biệt nghiêm trọng tại Praha, nơi để mua một căn hộ tiêu chuẩn rộng 70 m², người dân phải cần tới khoảng 13–15 năm thu nhập gộp hằng năm.

Hiện nay, chính phủ cho rằng có thể góp phần giải quyết vấn đề bằng cách thay đổi hệ thống quyết định dự án nào được phép xây dựng. Một sửa đổi gây tranh cãi đối với Luật Xây dựng sẽ được đưa ra Thượng viện thảo luận vào thứ Năm.

Hạ viện đã thông qua dự luật này vào tháng 7, nhưng cả ba ủy ban của Thượng viện từng xem xét văn bản đều khuyến nghị bác bỏ.

Những gì sẽ thay đổi?

Bản sửa đổi sẽ thiết lập một hệ thống quản lý xây dựng mang tính tập trung hơn ở cấp nhà nước, đồng thời đưa vào một quy trình cấp phép hợp nhất. Thay vì một dự án phải đi qua nhiều cơ quan và nhiều thủ tục riêng lẻ, mục tiêu của chính phủ về cơ bản là: một cơ quan, một thủ tục, một giấy phép.

Chính phủ lập luận rằng cách làm này sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ xây dựng và cuối cùng đưa thêm nhiều nhà ở ra thị trường hơn.

“Chúng tôi sẽ rút ngắn con đường để người dân tiếp cận nhà ở, để các địa phương xây dựng nhà trẻ hoặc trường học, và để đất nước này nâng cao năng lực cạnh tranh,” Bộ trưởng Phát triển Khu vực Zuzana Mrázová nói.

Tuy vậy, Luật Xây dựng không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn tới tình trạng thiếu nhà ở tại Praha. Nguồn quỹ đất, quy hoạch, chi phí xây dựng, khả năng tài chính và nhu cầu lớn đều là những yếu tố tác động. Dẫu vậy, OECD vẫn xác định rằng việc tinh giản các thủ tục hành chính và công tác quy hoạch không gian là những giải pháp quan trọng để thúc đẩy xây dựng nhà ở nhanh hơn.

Vì sao dự luật gây tranh cãi?

Những người chỉ trích cho rằng việc đẩy nhanh cấp phép không nên đồng nghĩa với việc làm suy giảm khả năng của chính quyền địa phương, cư dân hoặc các cơ quan khác trong việc phản đối hay xem xét lại các dự án xây dựng.

Hơn 180 kiến trúc sư cùng các chuyên gia khác đã kêu gọi bác bỏ bản sửa đổi này, với lý do lo ngại về việc bảo vệ môi trường, di sản và quyền tham gia của công chúng.

Thượng nghị sĩ Tomáš Třetina gọi đề xuất này là một “mớ hỗn độn về lập pháp” và cho biết phe phản đối đã sẵn sàng đưa vụ việc lên Tòa án Hiến pháp.

Các ý kiến chỉ trích cũng đặc biệt nhắm vào những điều khoản liên quan đến xây dựng trái phép và các yêu cầu kỹ thuật, như quy định về tiếng ồn, với lập luận rằng một số cơ chế bảo vệ có thể bị suy yếu.

Trong khi đó, chính phủ cho rằng hệ thống hiện hành đã trở nên quá phức tạp và đang kìm hãm hoạt động xây dựng.

Vậy Thượng viện có đang chặn đứng cuộc cải cách này không?

Chưa hẳn. Thượng viện hiện bỏ phiếu đối với bản sửa đổi đã được Hạ viện thông qua, chứ không phải quyết định xem Cộng hòa Séc có nên cải tổ toàn bộ hệ thống xây dựng hay không.

Nếu các thượng nghị sĩ bác bỏ dự luật, văn bản sẽ được trả lại Hạ viện. Liên minh cầm quyền hiện có đủ sự ủng hộ để thử vượt qua quyền phủ quyết của Thượng viện.

Ủy ban Kinh tế của Thượng viện cũng đã đưa ra một phương án khác: chính phủ nên tự chuẩn bị một bản sửa đổi Luật Xây dựng đã được đàm phán từ trước, thay vì tiếp tục với đề xuất hiện nay do Quốc hội khởi xướng.

Vì vậy, cuộc tranh luận trước mắt xoay quanh chính phiên bản cải cách này, chứ không hẳn là câu hỏi liệu cải cách có diễn ra hay không.

Praha là nơi chịu áp lực nhà ở nghiêm trọng nhất, nhưng vấn đề không chỉ giới hạn trong thủ đô. Nhiều thành phố và khu vực trên khắp Cộng hòa Séc cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu nhà ở giá phải chăng, trong khi các quy trình quy hoạch và cấp phép kéo dài tiếp tục cản trở việc xây dựng mới.

Séc không phải trường hợp cá biệt

Cộng hòa Séc cũng là một phần của cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn tại châu Âu. Các thành phố như Amsterdam, Dublin, Lisbon hay Barcelona đều đang chật vật xây đủ nhà để đáp ứng nhu cầu, trong bối cảnh các hạn chế về quy hoạch, sự chậm trễ trong cấp phép và cơ chế ra quyết định phân tán là những yếu tố làm hạn chế nguồn cung.

Với Praha — nơi tình trạng thiếu nhà ở đặc biệt nghiêm trọng — mức độ hệ trọng của vấn đề vượt xa một cuộc sắp xếp lại bộ máy hành chính đơn thuần.

Người dân Praha tự mình bước vào cuộc chiến nhà ở

Nếu đất nước không thể xây đủ nhà tại những nơi người dân muốn sống và làm việc, nhà ở sẽ ngày càng đắt đỏ hơn, người lao động sẽ khó sống gần nơi làm việc, còn người trẻ và các gia đình sẽ ngày càng bị đẩy ra khỏi thị trường.

Điều đó khiến cuộc tranh luận về Luật Xây dựng không còn chỉ là câu chuyện về giấy phép, mà là vấn đề liệu Praha có thể xây đủ nhà để tiếp tục là một thành phố đáng sống với chi phí chấp nhận được hay không.

Người thuê nhà và chủ sở hữu bất động sản cần biết gì

Đang tìm nhà? Việc cấp phép nhanh hơn về lâu dài có thể giúp tăng nguồn cung nhà ở mới, nhưng sẽ không ngay lập tức kéo giảm giá bán hoặc giá thuê.

Đang thuê nhà? Bạn sẽ chưa thấy thay đổi trực tiếp nào đối với hợp đồng thuê hay mức tiền thuê. Lập luận dài hạn của chính phủ là nếu nguồn cung nhà ở tăng lên, áp lực lên giá thuê có thể giảm bớt, đặc biệt tại những thành phố có nhu cầu cao như Praha.

Đang sửa chữa, cải tạo nhà? Những hạng mục cải tạo lớn, mở rộng công trình và các dự án khác cần được phê duyệt có thể về sau sẽ phải đi qua một quy trình cấp phép tập trung hơn, với ít cơ quan riêng lẻ tham gia hơn.

Đang sở hữu bất động sản? Thay đổi lớn nhất sẽ nằm ở cách bạn thực hiện các thủ tục xin phép, chứ không hẳn ở việc bạn được hay không được làm gì với tài sản của mình.

Đang xây dựng hoặc phát triển dự án? Hệ thống “một thủ tục” được đề xuất nhằm giúp quá trình phê duyệt diễn ra nhanh hơn và dễ dự đoán hơn.

(Theo expats)